“Танк хүлдэг” Архангайнхан хэрхэн хэлмэгдсэн бэ?
2011-12-28 08:58
2012 онд баруун таван аймагт гарсан хувьсгалын эсэргүү гэгдэх “Лам нарын зэвсэгт бослогыг даран сөнөөсний 80 жилийн ой” тохиож байгаа юм. Энэ бослого гээд байгаа орон нутгийн шинжтэй дайн нь хуучин засаг захиргааны хуваариар Архангай аймгийн Жаргалант, Рашаант сумаас эхлэж, тэмцлийн гал нь Тариатын Эрээн мод гэдэг газар авалцаж улмаар хөгжиж Завханы Шумуултай, Хөвсгөлийн дүүрэгчийн хүрээ, Улаангом хүрч Өмнөговийн Дэлэгсамба, Ганжуурваагийн зэвсэгт тэмцэл болон өргөжсөн юм. Тэд мэдээжээр хоорондоо тодорхой хэлхээ холбоотой байсан байж таарна. Бидэнд Япон улс туслана, Ванчинбогд ирнэ гэсэн аман цуурхал нь адил байснаар батлагдана.
    Архангай аймгийн Жаргалант сумын Хоолтын хамтралын дарга ногоон малгайт Дамдинсүрэн энэ хэргийг эхэлж сэджээ. Хамтрал, коммун нь Оросоос хуулбарлагдан Монголд хүчээр хийгдэж байсан нугалаа байв.
   
Ерөөсөө ард олныг хөрөнгөжихөөс сэргийлсэн явдал юм. Сүм хийдийг хааж, ядуу, дунд ангийн лам нарыг артельд хүчээр ажиллуулж, олон зуун жил болсон сүсэг бишрэлтэй хатуу чанга тэмцэв. Угийн бөглүү нутгийн хамтралд цугласан хэдэн малаар дарга Дамдинсүрэн дураар дургиж, түүнийгээ булахын тулд хамтралаа галдан шатааж, Дарби бандидын хүрээ, Асайтын хүрээ, Шар талын хүрээний лам нарыг зэвсэгт тэмцэлд уриалан дуудаж өөрөө толгойлон оролцов. Бараг нутаг захиргаа нэгтэй гэж болох Тариатын хүрээний лам нарыг энэ тэмцэлдээ татаж оруулав.
   
Энэ зоригтой алхам нь хол, ойрын лам нар, эрх ямбаа алдагсад, нэн сүсэг бишрэлтэй ардуудад тааламжтай шалтаг, шалтгаан болсон гэдэг. Тэд энэ тэмцлээ “Шамбалын дайн” гэж нэрлэв. Ерөөс энэ тэмцэл гарах улс төрийн шалтгаан нь хамтралаас гадна итгэж, хүндлэж явсан багш лам нараа буудуулж, судар ном, бурхан тахилаа галдуулж, 1929 онд мал хөрөнгөө хураалгаж нударган ардгүй болж, сүм хийдүүд албан татварт сөхөрч, уламжлалт урд зүгийн худалдааг бодлогоор хааж, огт танихгүй Оросын худалдааг тулган хүлээлгэж байлаа.
   
Говь нутгийнхан урагшаа хил даван дүрвэхийн хамт баруунтныг ялж, үлдсэн зүүнтэнгүүд хэт хувьсгалчирхан хийрхэх тийм үед Далайчойнхор ван, Даянжалбуу засаг, Эрдэнэ Дарва банди гэгээний бүх нутгийн ардууд боссон юм билээ.
   
Лам нараа цөөл гэсэн Сталины захирамжийг биелүүлэхээр 1932 онд Коминтерн, БХКбН-ын төлөөлөгч Ш.Элиава Монголд ирээд зааварчилгаа өгчээ. Тэр лам нарыг намнаад бай, сүм хийдийн татварыг ааганд нь тултал өсгө гэж шахан турхирч байлаа. Үүнийг хөдөөгийн ардууд соргогоор хүлээн авч, үхлээс өмнө өрсөн сөрөх хэрэгтэй гэж зөн билгээрээ мэдэрч байв. Ийнхүү Шамбалын дайны тохироо бүрдсэн ажээ.
   
Өнөөгийн өндөрлөгөөс харахад 07 дугаар сарын 01-ны үйл явдалтай төсөөтэй тэмцэл байв. Шинэ засагт нүд үзүүрлэгдэн хэлмэгдсэн ардууд тэмцлийн хурц хэлбэрийг сонгон, номхон дорой, мөргөж суугаад алуулснаас бурханы цэрэг болж, шамбалын дайнд мордож байв. Тэд өнөөгийн бидэн шиг төрийн өндөрлөг рүү санаархаагүй.
   
Харин Архангайн эх оронч сэтгэлтэй, ард түмний төлөө амиа өгөх зоригтой төв халхчууд иргэний зориг гаргаж тэмцэж чадсан байна. Өнөөдөр бид тэднийг 80 жилийн турш эсэргүү хэмээн нэрлэж, аймгийн төв дэх Мөнх Алдартны хөшөөнд цэцэг өргөж, толгой гудайлгаж, С.М.Немой эмчийг магтаж, төв эмнэлгийн үүдэнд хөшөөг нь сүндэрлүүлж, чекист нэртэй яргачин Кияковекийн хөшөөг бурханчлан шүтсээр байх уу? Лам нарын хөдөлгөөнийг харгисаар нухчин дарсан Л.Өлзийбатын отряд, Аж үйлдвэрийн яамны сайд асан Содномыг магтах уу? Хэн нь зөв, хэн нь буруу вэ?  Өндөр хамартай, цэнхэр нүдтэй болгоныг магтан дуулж, намхан нуруутай, налчгар хамартай болгоныг доош нь чихсээр байх уу?
   
Цахиур буу, бирдаан, бороохой шийдмээр зэвсэглэсэн энгийн номхон ардуудыг агаараар нисдэг аэропланаар шүршиж, босогчид төмөр шувуу ирлээ гэж аймсан сандарч, хуягт тэргээр буудаж, адаг сүүлд нь Дамдинсүрэн, Түгж, Жамц нарыг Бөмбөгөр Ногоон театрт олны өмнө төрийн дээд ял буудан хороох зарлиг тушаал уншиж цаазлаад монгол эрчүүдийн эх оронч үзлийг нууж баллахын тулд гутаан гүтгэсээр 80 жилийн нүүр үзэв.
   
Бослого, үймээн гаргачдад шинэ зэвсэг турших саналыг БХК намаас шаардсан боловч Дотоодын хамгаалах яамны зоригт дарга Ц.Гиваапил элдвээр арга саам хэрэглэж байгаад өөрөө амиа алдсан билээ. Лам нарын хөдөлгөөнд оролцогсод, сургууль тэнхим, захиргаа зэргийг бүрэлгэн сүйтгэж, хувьсгалч нарыг хэрцгийгээр хороосон нь хүнлэг ёс, хандлага суртахууны хувьд талархууштай зүйл биш боловч тухайн нийгмийн үзэгдлийнхээ цаг үетэй харьцуулбал буруутгах аргагүй мэт.
   
Танк хүлсэн хэмээх нутаг бол Тариат сумын Гичгэнийн голын хөвөөнд орших Гуа гэгч өндөрлөг уулын арыг хэлдэг ажээ. Энэхүү газар нь Тариатын хүрээнд ер хамаагүй 127 км-ын алс зайтай юм билээ. Тариатын хүрээнээс улаантанд хөөгдсөн лам нарыг Гуагийн ар, Залаа толгойн хавьд тосон байлдахаар хуягт тэрэг бүхий отряд угтаж хүлээж байтал тэд нар ирж, тэрхүү мухар тэргийг сонирхон гадуур нь байсан цөөн цэргийг хороогоод түүнийг галдан шатаах гэж оролдоод чадаагүй юм байна. Түүнээс биш олс, дээсээр баглаж хүлсний тухайд хувьсгалт мунхруулга юм билээ.
   
1932 онд Монголд танк хараахан орж ирээгүй бөгөөд 1936 оны харилцан туслалцах Москвагийн гэрээний дагуу 10 хөнгөн танк иржээ. Хятадууд энэ гэрээг шоолон Ар Монгол арван танктай гэсэн шүлэг зохиосон  юм билээ.
   
Эцэст нь дурдахад 1932-1940 оны хооронд улсын хэмжээнд лам, хар, харь нийлсэн 35000 хүн улс төрийн хэргээр баривчлагджээ. Үүний 27.2 мянга нь хар, боргил харц ард, 30 хувь нь цэргийн, 20 хувь нь Өвөрмонгол, буриад, хятад гаралтай, үлдсэн нь лам нар байжээ. “Эсэргүүний өлгий, үүр уурхай” Архангай аймагт 3200 орчим лам, хар хүмүүс зөвхөн баривчилгаанд өртөж, тодорхой хаяггүй Архангай аймагт тэнэж бэдэрч явсан хятад, монгол, өвөрмөонгол, түвд зэргийн албан хаагчлам хар зэрэг 24 хүнийг сэжиглэн баривчилжээ.
   
Энэ бол зөвхөн ДЯЯ-ны Архангай дахь хэлтсийн шуурхай баривчилгааны тоо юм. Мөн бүх сумдаас доод тал нь 26 дээд тал нь 184 баригдсан байна. Лам дээлээ орхиж мал дагаж явсан гурван хүнийг Өгийнуураас баривчилсныг эс орууллаа гэхэд л Өөлд бэйсийн хошуунаас 101, Эрдэнэзуугийн ойролцоох Лүн, Хашаат сумаас 74-184, Лу гүний хүрээнээс 104, Хан-Өндөрийн хүрээнээс 154, Жарантай, Жанцантайн ламын хүрээнээс 119 хүн тус тус баригдсан ажээ.
   
Харин эсэргүүний голомт болох Тариат, Цахир, Хангай, Жаргалантаас 26-80 хүн баривчлагдсан нь харьцангуй цөөн бөгөөд зэвсэгт тэмцлийн дүйвээнд ихэнхийнх нь “бодийг” хөтлөсөн байв.
   
Баривчлагдан хэлмэгдүүлсний гол үндэс нь гэвэл нэгд, шарын шашныг мандуулахын тулд Ванчинбогдтой нууцаар холбоо тогтоох, Японоос далдуур тусламж авах, хоёрдугаарт, Гэндэн, Дамдины бүлэгт байсан учир, гуравдугаарт, Улаанбаатараын Гандантэгчинлэн хийд, зүүн хүрээний Ёнзон хамба Лувсанхаймчигийн даалгавраар хөдөөд салбар зөвлөл байгуулсан.
   
Дөрөвдүгээрт, унаа, малаар тусласан, буу зэвсэг цуглуулсан. Хэл ам дамжуулсан, цуу үг тараасан гэх зэрэг зохиомол хэргүүд тулган шууд гүтгэлгээр хоморголон баривчилсныг архивын баримт хөдөлшгүйгээр нотлодог.
   
Архангайчуудыг хэлмэгдүүлэлтийн хар сүүдэр ийнхүү дайран өнгөрчээ. Ирэх 2012 онд энэ түүхийн хар толбыг ялгаж салган, түүхийн 80 жилийн хугацаан дахь үнэн мөнийг олох болтугай.
Ш.Галсанбаатар /www.wikimon.mn/
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • *****
    Оросын улаан хувьсгалын нөлөөгөөр Монголд иргэдээ анги давхарга хөрөнгө чинээгээр нь ялгаварлан доромжилсон мунхаг бодлогыг эсэргүүцэж энэ тэмцэл өрнөсөн юм би тэр үед байсан бол дуртайяа "эсэргүү" болох байсан юм.
    2017 оны 09 сарын 08 | Хариулах
  • бодлого
    1928 оноос эхлэсэн зүүний нугалаа завхрал буюу хамтрал комуннаас болжээ. Ардын сэтгэлийг зовоож малыг нь хурааж сүсэг бишрэл рүү нь дайрсан улаан хувьсгал маягын дөвчин үйл ажиллагаа эсэргүү бослого гарагах нөхцөл болсон түүхтэй. Баримттай бичмээр юм.
    2017 оны 04 сарын 30 | Хариулах
  • зочин
    Эсэргүү лам нар энгийн номхон ардууд болон нам засгийн ажилтан 2000-аад хүнийг зүрхийг амьдаар нь сугалах, эр хүнийг засах, өрлөж цусаар нь туг тахих, амьдаар нь арьсыг нь авчих, шөрмөс судсыг нь сугалах г.м араатан мэт авирлан алсныг Галсанбаатар гуай та дуулсан уу. Эсвэл мэдэн будилав уу. Улаан цэрэг нэг ч хүнийг ингэж харгислаагүй шүү. Хүнээ алдсан яргачдыг устгахаас өөр яах юм бэ. Хэрэв тэд нар ялсан бол та өнөөдөр хаан ноён болох байсан байх. Тэр цагийн байдал одооныхоос өөр байсан, Засан төр тухайн үед зөв арга хэмжээ авсан гэж боддог. Миний өвөө лам нарт зүрхээ амьдаараа сугалуулсан юм гэнэ билээ. Га бичээч санаанаасаа зохиож тархи угаахаа болиорой.
    2015 оны 03 сарын 06 | Хариулах
  • *****
    Ногоон малгай Дамдинсүрэн нутагтаа буудуулсан байх шүү
    2014 оны 11 сарын 13 | Хариулах
  • *****
    ер нь тэгээд манжид дагаар орсон нь халхууд биздээ тэрнийхээ төлөөсийн багахан хэсгийг танкны гинжин доогуур орж төлсөн нь энэ. юун 7,1 вэ?
    2014 оны 09 сарын 06 | Хариулах
  • .....
    Тухайн үедээ Монгол Улсын ЗГ зөв шийдвэр гаргасан. Ажажа зөв.
    2014 оны 05 сарын 08 | Хариулах
  • Монгол
    1990 оноос хойш хичнээн хун ажил амьдралгуй болж, архинд живж, гудамжинд гарч траншейнд амьдардаг болсон чинь бас л нэг торлийн хэлмэгдуулэлт шуу дээ. Хичнээн нь ертонцийн монх бусыг цагаасаа омно узэв? За бараг их хэлмэгдуулэлтээс их тоо гарах байхдаа
    2014 оны 03 сарын 03 | Хариулах
  • зочин
    Болох ёстой юм болдгоороо болоод өнгөрсөн. Үүнд одоогийн хүмүүс ямар буруутай юм бэ. Цагийн юм цагтаа зөв. Галсанбаатар гуай жаахан юм уншиж судлаад түүхийг жаахан голтой бичихгүй бол цуурхал тараагч болох байх шүү. Эхлээд 32 оны бослогийн түүхийг 40-өөд жил судласан судлаач Зинамидэртэй уулзаж байж дараагийнхаа зохиолыг бичээрэй
    2014 оны 02 сарын 20 | Хариулах
  • ажажа
    Энэ яасан гуцдаг халтар вэ хэн дуртай ингэж цуу үгээр түүх бичдэг болчихсон юм уу хаашаа юм. тархи угаалаа гэж гуцхын эд бүгд өнгөрсөн түүхийн хэсэг чинь олон хүний баримт нотолгоотой болсон явдал чи ч ингэж худлаа шаагаад байхаар үнэн болчдог юм биш. үнэхээр 30 аад он бол дэлхийн дайны өмнө гадны тагнуул туршуулууд идэвхжсэн маш их будлиан самуунтай үе. тэр үедээ хатуу чанга арга хэмжээ аваагүй бол ардын засаг ч хөмөрч мэдэхээр байсан цаг. хэрвээ ардын засаг унаад японы явуулга амжилттай болсон бол тусгаар тогтнол байхгүй байх байсан шүү. юм аа мэдэж бур ллраа
    2014 оны 02 сарын 09 | Хариулах
  • ganga
    huuhduud mini unen zuwiig olwol hojim hoinoo heregtei tuuh gedeg ta nariin medleg meregjilee gaihuulah uzel bodoloo uralduulah zuil bish gol ni tuuhiin unen muniig togtoohdoo bgaa uvn daa amjilt husey neg mur bolgowol ashtai uvdaa
    2014 оны 02 сарын 09 | Хариулах
  • *****
    shashin bol xar tamxi mon
    2014 оны 02 сарын 08 | Хариулах
  • *****
    erx choloonii talbai deer chin bogdiin xosgoog bariad erchyydiig chin lam oxidiig chin yanxan bolgon doo
    2014 оны 02 сарын 08 | Хариулах
  • *****
    хөөрхий дөө тэр лам хувраг сүм хийд феодалуудыг устгасан ч оносон шүү тэгээгүй бол бидний өвөө эмээ эцэг эх ах эгч нар ёстой ламын хүрээний мал хөрөнгөтэй хүний малаас өөр эрдэм ном хүн бүр тэгш эрх эдлэхгүй байсан ш дээ харин Сталин коммунистууд зөв нь шашинг устгаж лам нарыг хороосон нь одоо байгаа улс орныг надыг үлдээсэн бүх зүйл болох ёсоороо болоод ирсэн
    2014 оны 02 сарын 07 | Хариулах
  • dorj
    zoriud sanaatai mushgin guivuulj bichsen baina urd ni heden zuun dahin bichsen yumiig shalgadag gazar ni ene nöhöriig shalgah heregtei baina
    2014 оны 02 сарын 04 | Хариулах
  • elbeg
    chi aysan huzdag nohoi be huvisgaliin eserguu nöhör baina buudaj ***** heregtei .
    2014 оны 02 сарын 04 | Хариулах
  • zochin
    eserguu baisan ni unen. chi ***** bitgii *****
    2014 оны 02 сарын 04 | Хариулах
  • moo[oi8y
    p"[oyhh[l[h76rukp
    2014 оны 02 сарын 03 | Хариулах
  • *****
    1932 онд Монголд танк хараахан орж ирээгүй бөгөөд 1936 оны харилцан туслалцах Москвагийн гэрээний дагуу 10 хөнгөн танк иржээ. Хятадууд энэ гэрээг шоолон Ар Монгол арван танктай гэсэн шүлэг зохиосон юм билээ... гэж худлаа юм бичээд яах вэ. Хятадууд юун Ар монголыг шоолох өөрсдөө Японд эзлэгдсэн байсан үе
    2014 оны 02 сарын 03 | Хариулах
  • ene bas unen
    albindsan stalin orosiin buh lam, gazriin ezdiig ustgaj orosiin ediin zasgiig ustgasnaas bolj 1930--aad ond orosd ih olsgolon bolson, stalinii hargislal, olsgolond 40 saya hun uhseniig onoogiin orosiin tuuhchid huleen zovshoorson. Stalinii enehuu hargislal mongold bolson lam har gelgui ard tumnii boslogo bolson ni gartsaagui unen. Ardiin boslogo boloogui baisan ch 30-aad onii dunduur ih allaga boloh baisan. Tiimees Yonzon hamba, B.Sodov nariig buruutgah shaardlagagui. Ulaan kommunistuud mongolchuudiig olgiitoi nialh huuhdees 80 garsan buurluudiig hurtel yalgalgui hiadaj alj baisan yum shu. Manai ovoog 6 sartai eregtei huuhdiinh ni hamt manai emee, ohin /manai eej/ huuhdiinh ni nuden deer ulaan tserguud buudaj alsan yum.
    2014 оны 02 сарын 03 | Хариулах
  • Dashka
    neeree ene muu neriig arhangaigaas arilgah heregtei
    2013 оны 12 сарын 05 | Хариулах
  • Энэ ч бас үнэн
    1930-1939 он бол гадаадын түрэмгийлэгч дээс БНМАУ-д аюул занал учруулах гэж хорхойтсон жилүүд байлаа. Шамбалын дайныг Түвдийн Банчин Богд 1930 оноос бэлтгэж 1932 оны зургадугаар сард гаргахыг зөвлөж, зааварлаж байтал босогчдын зарим толгойлогч нь Хөвсгөл, Архангай аймгийн Дотоодыг хамгаалах ангид баривчлагдсан гэдэг. Иймээс Банчингийн дуулгаварт Ёнзон хамба Ц.Лувсанхаймчигаас зөвшөөрөл авч дөрөв дү гээр сард Хөвсгөл аймгийн Рашаант сумын Хялганатын хүрээнээс Банчингийн бие нууц төлөөлөгч цорж Б.Содов мэтийн хүмүүсийн орол цоотойгоор яаравчлан зэвсэгт бослогыг эхлүүлсэн байна. Банчин Богд нь 1889 онд болсон таван улсын хаад, богд, хутагт хувил гаадын гаргасан III гэрээ ёсоор усан бичин жилд БНМАУд зэвсэгт бослого гаргаж ардын төр засгийг устгаж, хаант засаг тогтоож IX Богдыг залах цаг нь боллоо. Би зүүн талыг япон цэргийн хүчээр эзэлж хүний мөргүй, та нар баруун талыг эзэлж малын мөргүй болгож, буруу үзэлтэн бүрээр махан овоо, цусан далай босгох цаг нь болсон гэж цуурхан ятгаж, өдөөн дэвэргэж байжээ. БНМАУ-д шар хар феодалуудын өмчийн заримыг хураасан, сүм хийдийн жасад албан татвар ногдуулсан, залуу лам нарыг сургууль цэрэгт хамруулах, ардын аж ахуйтныг хамт ралжуулах зэрэг зүүний бодлого явагдаж түүнд дээд ангийн феодалууд дургүйцэж байснаар далимдуулан зэвсэгт бослого гар гажээ. Үнэн чанартаа нам засгийн бод логыг ардууд талархан дэмжиж байсан тул зэвсэгт бослогыг феодалуудын ашиг сонир хол, ардуудын сүсэг бишрэлийг ашиглан гадаадын түлхээсээр баруун дөрвөн аймагт шар цэргийн бослогыг гаргасан байна. Өөрөөр хэлбэл, зэвсэгт бослого гарсан шалт гаан нь дотоодод биш гадаадын нөлөө байсан нь илэрхий байдаг. Зэвсэгт бослогыг толгойлсон жанжнууд 407 хүний зүрхийг сугалж, тугаа тахих зэргээр 30 гаруй харгис хэрцгий аргаар 1200 хүнийг тамлан алж, хүчирхэг ***** бүхий ардын цэргийн өөдөөс бороохой бариулж улааны сум онохгүй, алахгүй гэж бишрүүлэн оруулж байсан байдаг. Ингэж 1939 онд болсон Халх голын байлдаанд алагдсан 2305 хүнээс бараг хоёр дахин олон монгол хүнийг монгол хүний гараар алуулжээ. Зэвсэгт босогчид нь 45 сумын захиргааг сургууль, соёл хүн, мал эмнэлэг, худалдаа хоршооны хамт устган дээрэмдэж албан хаагчдыг нь шар цэрэгт явахгүй гэвэл буудан ***** буюу зүрхийг сугалж тугаа тахих эсвэл бууны ам долоолгож тангараглуулаад шар цэрэг болгодог байжээ. Зэвсэгт бослого нь бараг таван сар үргэлжилж, тухайн үеийн дөрвөн аймгийн олон сумыг хамрав. Хэлмэгд лийн эх үүсвэрийг тавьсан зэвсэгт бослого дарагдсан боловч дахин гаргах нууц ажиллагаа 1938 он хүртэл явагдаж байсан нь илэрч устгагджээ. БНМАУ-д зэвсэгт бослого дахин гаргах оролдлого бүтэлгүйдсэн учраас гадаадын түрэмгийлэгчид зүүн хилийн будилаанууд, улмаар 1939 онд Халх голын байлдаан гаргасан байна. Зэвсэгт бослогоос учирсан хохирол бол мэддэггүй, мэдэхийг хүсдэггүй зарим хүний үгүйсгэж, гуйвуулж ярьж бичдэг шиг маргаад өнгөрч, мартаад орхиж болохгүй асуудал мөн. Зэвсэгт бослого нь “Ардын бослого” гэж тайлбарлагчид ардын төр засгаа устгах нь зөв байсан гэж арай хэлж бичиж зүрхлэхгүй биз. Зэвсэгт бослогыг дарсан нь 1939 оны Халх голын байлдааны ялалттай бараг дүйцэх ач холбогдолтой атал түүнийг гуйвуулснаас түүх будилаантаж, залуу үеийг төөрөгдүүлж, эх оронч үзэл санааг нь бууруулах хор холбогдолтой болж байгааг анхаарч үнэн зөв ойлголттой болгох шаардлага тавигдаж байна. Энэ бүхнээс үндэслэж санал дэвшүүлбэл: 1. Хэлмэгдсэн лам нар голдуу олон мян ган хүнийг цагаатгаж, нөхөн олговор олгох хариуцлагатай, нэр хүндтэй ажлыг дайчин шуурхай шийдвэрлэсэн ЦАУЗБУК-т талархлаа илэрхийлье. Харин Ёнзон хамба Лувсанхаймчигийн хэргийг тусгаар лаж түүний мэдүүлгийг бүхэлд нь үгүйсгэхгүйгээр Түвдийн Банчин Богд, гадаа дын тагнуулын холбоотойгоор нууцаар удирдалцсан эсэхийг гүнзгийрүүлэн судалж, хянан үзэх шаардлагатай гэж бага зэрэг судалсны хувьд үздэг. Бас цагаатгах ажлыг толгойлогчдыг цагаатгахаас өмнө цагаатгах хууль зүйн үндэслэл бүрэн байсан холбогдогч, хамаарагчдаас эхэлсэн бол зөв зүйтэй, илүү оновчтой байх байсан болов уу гэж боддог юм. 2. Олон мянган хүнийг хэлмэгд үүлс нийхээ төлөө Монгол Улсын төр засаг, эрх баригч байсан МАХН / МАН/ ард түмнээсээ уучлалт гуйсан шиг Шамбалын шар цэргийн дайны учруулсан хохирол, 4000 орчим хүнийг алж, алуулсны төлөө зэвсэгт бослогыг дарсны 80 жилийн ойг тохиолдуулан монголын бурхан шашны төв нүглээ наманчилж буян үйлдэж сүсэгтэн олон, ад иргэдээсээ уучлалт гуйж, тэдэнд зориулсан суварга босгож, сургамж болгох. 3. Төр, засгаас энэ ойг баяр ёсло лын хэмжээнд биш гэхэд судалгаа сурталчилгааны оновчтой тодорхой ажлуудыг зохиож залуу хойч үедээ түүхийн үнэн зөв ойлголт, мэдлэг хүмүүжил олгох талаар шийдвэр гаргахыг 1932 онд амь нас, эрүүл мэнд, ахуй амьдралаар хохирсон хүмүүсийн ар гэрийнхнийг төлөөлж хүсэн хүлээж байна.
    2013 оны 08 сарын 06 | Хариулах
  • jaran
    bi nogoon malgait Damdinsurengiin udam,tanii aldar badartugai,
    2013 оны 03 сарын 09 | Хариулах
  • зочин
    түүхчид хөдөлбөргүй үнэнийг тогтоож нэг мөр болгохгүй ол нам тус бүр өөр өөрийнхөөрөө тайлбарлаж хэт туйлшруулаал дунд нь жинхэнэ үнэн байхгүй болох гээд байна шүү
    2011 оны 12 сарын 29 | Хариулах
  • zorigoo
    er ni alivaa hyvisgald zolios bol bdag ene zoliosnii hycheer mongolchyyd eryyl saryyl bichigtei ysegtei yvj bna daa oor ooriinhoo jalgandaa dyraaraa tongochij bsan bol odoogiin tovdoos neg ih ylgarah bolov yy
    2011 оны 12 сарын 29 | Хариулах
  • naandgaa
    nasaaraa l tank xuldeg ner zuuj yawlaa tseregt baixad arxangain tank xuldegchuud tankaa xul geed park deer awaachaad degledegsen boditoor olon tank xulj doromjluulsan daa xoorxii yag xuleegui l yum bna shdee ur ach guchtaigaa xelmegdsiin bna l daa bid nar
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • бек
    Хэдэн лам алсны ой тэмдэглэх гээд байгаа юм уу хаашаа юмХөшөө энэ тэр байгуулж төрөөс хэдэн төгрөг цохих гэсэн хүний санаа шив дээ
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • LAM
    UMCH KHURUNGUU KHURAALGASAN KHUMUUSIIN BUKHILDAL BAISAN BAIKH AA
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • Arkhangai
    Tank huleh ni hulsen uymaa Huleheesch uur arga baigaagui uymdaa
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • bismark
    gehdee ted arai hargis bsan l daa Esergyynii tolgoilogchdiig arai yndesnii baatar geh ni haishaa um Hamgiin emgeneltei mongol mongoltoigoo l etssiin etsest daitsan sh dee Odoo harin avilgachdiig ted nar shig hargislaj alan hyadaj omchiig ni huraaj avmaar bgaa um Manai niit bayalgiin 90 huviig 300han ger byl ejemshdeg tednii lav 200 ni avilgaar bayjsan nuhud bgaa sh dee
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • х эхэ
    юу учир зүггүй буудаж алаад байхаар лам нар тэмцэх нь аргагүй шүү дээ тэмцсэн тэмцээгүй устга гэж хөгийн новш сталин чойбалсан нар шйидсэн байхад яаж ийж байгаад л шалтаг гаргаж устгана шүү дээ Хэнд нь итгэх юм гэж мангуу юм асуух юм тодорхой алан хядлага болсон байхад алуулсан нь зөв үү алсан нь зөв юм уу
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • Түүхийн үнэнийг мэдүүлэх шаардлага их байна аа Одоо цаг үед том толгой лам нарын эсэргүү хөдөлгөөнийг удирдагчдыг шууд л бараг үндэсний баатрууд байсан гээд 100 хувь эсрэг юм ярихаар алинд нь итгэх болж байна аа Тэгэхээр байсан үнэний тухай баримт факт байдаг бол бодитоор нь олон нийтэд хүргэхийн ялдамд түүхч судлаач нар энэ нэг цөөн хэдэн хуввсгал хөдөлгөөнөө сайн судлаад өгөөч гэж хүсмээр байна
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • mnm
    2012 on chin garsan yum uu
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • бэлгээ аваарай
    Шинэ жилийг тохиолдуулан манай 1OOOzahia c o m зарагдаж буй бүх НӨVТБVVКНVVД 20000 төгрөгөөр ХЯМДАРЛАА мөн та бvхэндээ бэлэг болгож VНЭГҮЙ АНТИВИРУС болон ДЭЛХИЙН СОНГОДОГ ЗОХИОЛУУД-г өргөн бариж байната манайхаар ороод бэлгээ аваарай 1ОООзахиа с о м Та манайхаар ороод л vз Манайх Монголдоо хамгийн хямд нь хэрвээ та манайхыг хамгийн хямд нь гэдэгт эргэлзэж байгаа бол манай дээр байгаа комьютерuuдийн uнийг uзuuлэлт өнгө uзэмж брэнд нэртэй нь цуг бичиж аваад өөр дэлгuuрuuдээр ороод харьцуулаад хараарай Манайх бuх бараагаа Америкаас оруулж ирдэг бөгөөд бuгд Америк стандардын дагуу uйлдвэрлэгдсэн 100 оригналь цоо шинэ uйлдвэрийхээ баглаа боодол битuuмжлэлтэйгээ байдаг Манайх бuх электрон бараандаа 3 сарын баталгаа өгж байгаа Эцэст нь та манайхаас зuгээр л бараа аваад uз гэж хэлмээр байна Сэтгэл ханамжийн баталгаа 100 байна гэдэгт бид 100 итгэлтэй байна Баярлалаа 1000zahia c o m Монголын хамгийн хямд интернет дэлгuuр
    2011 оны 12 сарын 28 | Хариулах
  • Их уншсан
  • Их сэтгэгдэлтэй