“Хаан хор”-ын гай хаа сайгүй тархах нь
2011-10-28 12:15
Манай улсад сүүлийн жилүүдэд уул уурхайн салбар эрчимтэй хөгжиж байгаа ч түүнийг дагасан хор уршиг нэмэгдсээр. Бүх аймагт уул уурхай тэр дундаа алтны төлөөх тэмцэл явагдаж байгаа гэхэд хилсдэхгүй биз. Харин тэр бүх алтны уурхайгаас байгаль орчин болоод хүн төрөлхтөнд сөргөөр нөлөөлөх химийн хорт бодис ялгарч байгааг тэр бүр мэддэггүй. Арга ч үгүй биз дээ. Алт ухаж баяжих хүсэл эрмэлзэл байхаас биш ухсан нүхээ булаад нөхөн сэргээж чаддаггүй юм чинь хорт бодисын тухай мэдэх ч шаардлагагүй байх. Байгаль орчинтой холбоотой химийн хорт бодис гэхээр цианит натри, мөнгөн ус гэдэг. Тэгвэл байгаль орчноос, газрын хэвлийгээс маш хортой химийн бодис ялгардаг аж. Энэ нь Хүнцэл гэх зүйл. Химийн хүнд металл аж. Химийн томъёо нь AS гэнэ. Энэхүү бодис нь олон янзын урвалд ордог байна. Ихэвчлэн мөнгөний хүдэр дагаж байдаг зүйл гэдгийг эрдэмтэд ярьж байна. Харин мөнгө нь заавал алт дагаж байрладаг байна. Ингэхээр алтны уурхайнуудаас энэ химийн хүнд металл их хэмжээгээр ялгарч байгаа нь ойлгомжтой. Манай өвөг дээдсүүд энэ бодисыг эрт дээр үеэс мэддэг байсан гэдгийг эрдэмтэд өгүүлж байна. Тиймдээ ч алт дагавал аминд цөгтэй гэж хэлдэг байсан гэнэ.

Мөн хүнцэл гэх энэ химийн хүнд металлыг дээр үед "Хааны хор" гэж нэрлэдэг байж. Ингэж нэрлэхийн учир нь, “хүнцэл”-ийг их хэмжээгээр хүнд өгвөл хор болж үхэлд хүргэдэг байна. Харин бага хэмжээгээр хэрэглэвэл хорт хавдар үүсгэдэг гэмтэй юм байна. Тиймээс дээр үед тэр дундаа хаадууд нэгэндээ хүнцэл хэмээх хорыг өгч алдаг байсан тухай түүхэн сударт тэмдэглэсэн байдаг гэдгийг “Ногоон загалмай нийгэмлэг” ТББ-ын тэргүүн Доктор Ш.Пүрэвсүрэн хэлж байна. Үүнийг уусны дараа ямар нэгэн хор уусан юм шиг шинж тэмдэг илэрдэггүй юм байна. Тиймээс энэ бодисыг “Хаан хор” гэж нэрлэдэг байж л дээ. Үүний нэг жишээ нь Францын хаан Наполеонд энэ хорыг уулгаж алсан нь 1970-аад оны үед үр хүүхдүүдэд нь дамжин хадгалагдаж ирсэн түүний үснээс илэрч байсан гэнэ.

Манай улсын хувьд энэ бодисын агууламж өндөртэй хэд хэдэн газар байдаг байна. Баян-Өлгий аймгийн Асгатын мөнгөний ордод энэ бодисын агууламж маш өндөр байдаг аж. Хэрэв энэ ордыг бүрэн эхээр нь ашиглаж эхэлбэл тус аймгийн хүн ам тэр чигтээ энэ бодист хордож мэдэхээр аюул занал нүүрлэж байгаа гэнэ. Тиймээс орос ах нар үүнд маш болгоомжтой хандаж байгаа гэдгийг учир мэдэх хүмүүс хэлж байсан юм. Мөн Сүхбаатар аймгийн нутагт орших Цайрт минерал мөнгөний орд газарт ч энэ бодисын агууламж маш өндөр байдаг байна. Тэрчлэн сүүлийн үед алтны орд газруудаас их хэмжээгээр ялгарч, уурхайн ойр орчмын айл өрх, мал амьтанд асар хүчтэй нөлөөлж байгаа гэнэ. Тухайлбал, Сэлэнгэ аймгийн Мандал сум дахь “Бороо гоулд” компанийн алт олборлосон талбайгаас хүнцэл их хэмжээгээр ялгарч байгаа аж. Гэтэл манай улсын хяналтын бүх системийг гартаа атгаж байдаг МХЕГ-ынхан цианит натри гэж орилоод байхаас биш хүнцэл хэмээх аюултай бодисын тухай нэг ч үг дуугарахгүй байгаа нь хачирхалтай. Аргагүй биз дээ. Хүнцэл хэмээн энэ бодисыг шинжлэх лаборатори, мэргэшсэн нарийн мэргэжлийн эрдэмтэн одоо хүртэл манай улсад байдаггүй аж. Энэ бодисын тухай ярихаар төр, засгаас хавчин боож дарамталдаг гэдгийг зарим хүн хэлж байгаа юм.

Одоогоор хүнцэлд хамгийн ихээр хордоод байгаа газар бол Сэлэнгэ аймгийн Түнхэл тосгон, тэр дундаа "Сентерра гоулд" компанийн олборлолт явуулж байгаа талбай гэдгийг эрдэмтэд хэлж байна. Гэтэл тус компанийнхан "Бид иргэдийг хүнцлээр хордуулахгүйн тулд ус зөөж өгдөг" гэж төрийн бус байгууллагынханд томорсон гэдгийг нэгэн эрхэм хэлж гомдоллоно билээ. Үнэн хэрэгтээ тэр усыг хэн хордуулав? Хордуулах боломжийг хэн олгов? гэдэг нь энэ асуудлын зангилаа. Төрийн эрх мэдэлтнүүд, сум орон нутгийн удирдлагууд. Одоо харин эхнээсээ энэ бодисын үр дагавар гарч эхэлсэн гэдгийг ч зарим хүмүүс хэлж байна. Алтны уурхай дагаж амьдарсан айл өрхүүдийн малынх нь гэдэс гүзээ, элэг бөөр, уушги, зүрх нь идэхийн аргагүй болсон байдаг байна. Хүүхэд багачуудынх нь биеэр янз бүрийн яр шарх туурч гардаг байна.

Хүнцлийн хор нь ихэвчлэн биеэр туурч илэрдэг гэдгийг доктор Ш.Пүрэвсүрэн хэлж байсан. Зарим үедээ шүд нь хар хөх болж, хуруу гар нь хөхөрч, хөлийн тавхай нь хавдаж яг л тэмээний тавхай мэт болдог байна. Энэ бодис алтны уурхай бүхий бүх аймагт байгаа гэнэ. Байхын зэрэгцээ дээрх байдлаар ард иргэд хордож байгааг эрдэмтэд сануулж байна.
Д.Гал (www.wikimon.mn)
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
АНХААРУУЛГА: Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Сэтгэгдэл байхгүй байна

  • Зочин
    Хүнцэл маш хортой дам хордуулдаг бодис уул уурхайн хүнцлийн асуудлыг сөхсөн асуудлыг ямар нэг байдлаар дардаг гэсэн
    2013 оны 03 сарын 28 | Хариулах