Цагаантнуудад хорлогдож үхсэн бүсгүйн сүнс ардын журамт цэргүүдэд олон удаа тусалжээ
2016 оны 11 сарын 12

Сэлэнгэ нутаг бол Ардын хувьсгалын өлгий нутаг. Тийм учраас энэ нутагт ардын хувьсгалын партизанууд олон байсан. Олон жилийн өмнө буюу социализмын үед энэ нутгийн нэгэн партизан өвгөн тун  хачирхалтай юм ярьж биднийг алмайруулж билээ. Өвгөний нэрийг Дондог гэдэг байсан санагдана. Дондог өвгөний ач хүүтэй бид сайн нөхөд байлаа.

Дондог өвгөн,
- Орос улсаас хөөгдөн орж ирсэн цагаан цэргүүдийг устгахад бидэнд нэг монгол бүсгүйн сүнс их тусалсан юм шүү гэж ярихад нь шашин шүтлэг тас хориотой байсан тэр үед бид түүн рүү “Энэ өвгөн чинь сүнс мүнс яриад эхлэх чинь. Зөнөсөн юм болов уу, солиорсон юм болов уу” гэсэн байртай жигтэйхэн гайхан харж билээ. Тэгэхнээ партизан өвгөн өөрт тохиолдсон зүйлээ л ярьж байсан юм билээ.

Тэр үед үнэхээр Монгол орон гамин, цагаантан, улаан цэрэг, ардын журамт цэргийн гурвалжин дөрвөлжин цус асгаруулсан тулаан дунд шатаж байсан юм. Ялангуяа Сэлэнгэ нутаг. Ардын журамт цэргийн ихэнх нь Сэлэнгэ нутгаас дайчлагдсан эрчүүд байлаа. Тэдний дунд ид хорин настай Дондог явж байв. Дондогийн анги нэгэн шугуйд нуугдан бүгсэн хэсэг цагаатныг олж устгах үүрэг даалгавар авч, маргааш өглөө эртхэн хөдлөх тул нойр авцгаахаар хэвтэв. Дондог нойрондоо нэгэн хачин зүүд зүүдлэв. Хорь гаруй цагаантнууд нэгэн хот айлд ирж баахан дээрэм тонуул хийнгээ 19 настай залуухан бүсгүйг нэг гэрт чирч оруулан гэр доторх хүмүүсийг хөөж гаргаад бүсгүйг бүгд ээлжлэн хүчирхийлэхэд хөөрхий бүсгүй маш их цус алдсаар үхэж байна гэж зүүдэлжээ. Ер нь ийм зэрлэг балмад дээрэм, хүчирхийлэл тэр үед хаа сайгүй гарч байсан. Дондогийн зүүд ч үнэн байлаа. Сахалтай олон орос эрийн дор тарчлан хэвтэх хөөрхий бүсгүйн хацар дээрх хар мэнгэ Дондогт тодоос тод харагдана. Аймшигтай атлаа адал явдалт зүүдэндээ автан үл мэдэг яргалан унтаж байтал Дондогийн мөрөөс хэн нэгэн хүн зөөлөн татаж сэрээхэд харвал зүүдэнд орж ирсэн мэнгэтэй хүүхэн дүрээрээ зогсч байв.

Бүсгүй Дондогийг гараараа нааш ир гэж дохилоо. Ойр хавьд айл амьтан байхгүй, бүгд дайн тулаанаас дайжаад алга болсон, гэтэл зүүдэнд орж ирсэн бүсгүй мань харанхуй шөнө яахаараа энд ганцаараа явж байдаг билээ гэж бодоод ядарсан бүсгүйтэй уулзахаар буугаа мөрөвчлөн бослоо. Бүсгүйн нүүр царайнаас амьд хүний шинж үл гэрэлтэнэ, дуу нь нэг л цаашаа, гэхдээ яриа нь сайн сонсогдоно.

- Та намайг зүүдэлж байхыг би тэнгэрээс хараад бууж ирсэн. ѫнэхээр тэдгээр цагаантнууд манай хот айлыг дээрэмдэж, намайг хүчиндэн миний амийг хөнөөсөн. Түүнээс хойш би тэднийг салахгүй дагаж яваа. Та нар тэднийг устгах гэж явааг ч мэдсэн. Тэднийг болон ер нь цагаантнууд хаана нуугдаж байгааг яг өнөө шөнийх шиг би таныг дуудаж сэрээн зааж өгөх болно. Тэгэхгүй бол та нар цагаантнуудыг олохгүй нэлээд мунгинана. Энэ хооронд цагаантнууд манайх шиг олон хот айлыг дээрэмдэн талж, над шиг олон бүсгүйчүүд хүүхнүүдийг бузарлан хөнөөх болно. Та надад итгээрэй. Гэхдээ та нөхөддөө би нутаг орноо маш сайн мэддэг, цагаантнууд хаана байгааг би мэргэлээд олчихлоо гэж сайн итгүүлээрэй.

Цагаантнуудыг энэ нутгаас зайлтал би танд туслах болно гэж хэлээд маргааш хаана очиж цагаантныг устгахыг маш тодорхой зааж өгөөд агаарын бөмбөлөг шиг тэнгэр өөд хөөрөн одсон байна. Журамт цэрэг Дондог нүдэндээ ч, зүүдэндээ ч итгэсэнгүй. Өглөө болж анги нэгдэн жагслаа. Ангийн дарга бүсгүйн сүнсний заасны яг эсрэг маршлан хөдлөх гэж байв. Дондог “Дарга аа, би танд аминчилж хэлэх нэг маш чухал нууц байна”гэхэд дарга нь түүнтэй ганцаарчлан уулзаад Дондогийн зааж өгсөн зүг рүү маршлан хөдлөв. ѫдийн алдад үнэхээр өнөөх хориод цагаантнууд шугуй дотор нуугдсан хэсэг айлыг олж дээрэмдээд, баахан нэрмэл архи ууж хөлчүүрхсэн бололтой согтуу цагаантнууд гэрүүдээс орж гарч байх үед партизан цэргүүд дайран орж бүгдийг устган хөөрхий бүсгүйн өшөөг авч байхыг бүсгүйн сүнс тэнгэрээс бахдалтайгаар харж байсан нь мэдэж биз ээ.

Бас нэгэн удаа мөн л оргодол босуул цагаантнуудыг олж устгах үүрэг даалгавар энэ ангид оногдов. Ер нь ийм үүрэг даалгавар авсан өдрийн шөнө л бүсгүйн сүнс тэнгэрээс бууж ирэн Дондогтой уулзана. Бусад үед уулзахгүй, зүүдэнд ч орж ирэхгүй. Даалгавар авсан анги шуурхайлан хөдөлсөөр асар их хад асгатай үргэлжилсэн их уулсын хормойд ирлээ. Хичнээн дурандавч цагаантнуудыг олж хараагүйг бодоход тэд маш сайн нуугдсан бололтой. Харуй бүрий болсон тул харуул манаа гаргаад, цэргүүд эмээлээ дэрлэн тохомоо дэвсээд унтаж амрахаар болов. Дондогийг ид унтаж байтал дахиад л бүсгүйн сүнс зөөлөн татаж сэрээгээд,

- Та нар эндээс хурдан холдох хэрэгтэй. Та нарыг устгахаар цагаантнууд ойрхон ирж явна. Та нар тэднийг маргааш өглөө хойд уулын энгэрт устгах болно гэчихээд түрүүний адил тэнгэрт хөөрөн алга болов. Энэ удаа Дондог даргадаа ийм нэгэн бүсгүйн сүнс туслаад байгааг дуулгахад дарга ангиа үтэр түргэн босгож, ямар ч чимээ гаргалгүй явсаар сүнсний зааж өгсөн ууланд очиж нууц байр эзэлсэн байна. Гэтэл үнэхээр үүрээр гуч гаруй цагаантнууд нэгийн цуваагаар явсаар сүнсний зааж өгсөн яг тэр газарт ирж амрахаар тухлав. Бодвол тэд манай ангийг устгах гэж шөнөжин уул хадаар тэнээд нэлээд ядарсан бололтой. Харуулд гарсан цэрэг нь хүртэл унтаад өгчээ.

Тэгмэгц журамт цэргүүд чимээ гаргалгүй нэлээд дөхөж байгаад онь холбон буудаж бүгдийг устгаж байхыг бүсгүйн сүнс тэнгэрээс баясгалантайгаар харж байсан нь лавтай. Энэ мэтчилэн бүсгүйн сүнс Дондогийг шөнө таван удаа сэрээн уулзаж, цагаантнуудыг зааж өгснөөр энэ анги оргодол цагаантныг устгах таван удаагийн үүрэг даалгавраа тун амжилттай биелүүлсэн байна. Удалгүй ардын журамт цэргүүд нийслэл хүрээ рүү одоход Дондог мөн явжээ. Түүнээс хойш Дондогийн зүүдэнд мэнгэт бүсгүй дахин орж ирээгүй, сүнс нь  дахин уулзаагүй гэдэг. Бодвол эх нутгаа заналт дайсан цагаантнуудаас цэвэрлэгдсэн хойно сая сүнс амирлаж, нөгөө ертөнц рүүгээ үүрд одсон бололтой.
Социализмын тэр үед партизан өвгөн Дондогийн эл яриа солиотой хүний үг шиг сонсогдох биз. Тэгвэл сүнс, буг чөтгөр, сахиусан тэнгэр байдгийг шинжлэх ухаан ч үгүйсгэхгүй байгаа өнөөдөр өвгөн партизаны дээрх яриа үнэхээр сонирхолтой байх нь дамжиггүй билээ.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Төрийн алба хаагчдад 300 мянган төгрөг өгөхийг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна.
  • Дэмжихгүй байна.