Сүнстэй нөхцсөн бүсгүй амиа хорлож, гэр бүлээ аварчээ
2017 оны 5 сарын 13

Эл аймшигт явдал 1970аад оны дундуур болсон бөгөөд сайхь асуудалд холбогдсон эмэгтэй хайртай залуу болоод алаг үрийнхээ төлөө алтан амиа золиосолсон юм. Дэндэвийн охин Тунгалаг 10р ангид орох жилээ бие хаа нь өсгөлүүн болж, эм хүний үзэсгэлэн бүрдэж буйг хэн хүнгүй л анзаарч байлаа. Түүнийг үеийнх нь хөвгүүд эргүүлдэхээс гадна бүр эхнэр, хүүхэдтэй эрчүүд ч хоргоох нь хэвийн үзэгдэл болжээ. Гагцхүү энэ бүхнийг охины зөв хүмүүжил, чамбай зан л аварч байв. Тэрээр 10р анги төгсдөг жилээ зэргэлдээх ангийнхаа Түвшин гэдэг хүүтэй ойртон дотноссоор хайр сэтгэлтэй болж үерхэх болжээ. Энэ үеэр гэнэтхэн Дэчин гэдэг өвөрмөц нэртэй 50 орчим насны хүйтэн царайтай эр гарч иржээ. 

Дэчин охиныг анх харчихаад л сэтгэл алдарсан бөгөөд араас нь сэмхэн дагасаар гэр орныг нь мэдэж авсныг Тунгалаг мэдсэнгүй. Хэдэн хоногийн дараа хойноос нь нэгэн хүн сэмхэн дагаад байгааг гадарлаж, гэртээ хар гүйхээрээ орж иржээ. Ингээд энэ тухай аав, ах нартаа хэлснээр нөгөөдүүл нь гарсан юм байх. Гэтэл хашааны үүднээс нэгэн өвгөжөөр эр яаран сандран зугтаж байгааг хараад очжээ. Үрчгэр хар царайтай мөнөөхөн эр,
Та нар яах гээд байна аа? гэхэд нь,
Чи жаахан хүүхэд айлгаад байхдаа яадаг юм гэжээ. Гэтэл мөнөөхөн эр нэг муухай харснаа,
Айлгаагүй гэж хэлчихээд санд мэнд зугтаж одсон байна. Үүнээс хойш ч тэр охиныг салалгүй дагах болжээ. Энэ бүхнээс болоод Тунгалаг сэтгэл санааны дарамтанд орж, элсэлтийнхээ шалгалтанд ч олигтойхон бэлдэж чадсангүй. Ингээд сургууль, соёл ч үгүй хоцорчээ. Наадмын өмнөхөн тэрээр үерхдэг хөвгүүн Түвшинтэйгээ явж байхад нь Дэчин хэмээх тэр эр харчихаад сэмхэн дагасныг хэн ч мэдсэнгүй. Түвшин түүнийг гэрт нь оруулж өгчихөөд эргэтэл нь нэгэн эр барьж аваад учир зүггүй нүдэж эхэлжээ. Гутлынхаа түрийнээс хутга сугалан дайрах үед нь азаар хүмүүс тааралдсанаар амь нь аврагдаж гэмт этгээд сэргийлэхэд хүргэгджээ.

Сэргийлэхэд очсон хойно нь Дэчин хэмээгчийн түүх намтар нь тодорхой болсон аж. Дэчин нь Ардын хувьсгал ялсны дараахан Гандан эргэсэн Хажид гэгч ганц бие эмэгтэйн бутач хүү болж төржээ. Хажид нь өөрийн гэх орон гэргүйн улмаас Гандан эргэж гуйлга гуйн эзэнгүй саравчинд хоног төөрүүлдэг нэгэн байлаа. Тэрээр хүүгээ ч мөн адил энэ замаар л өсгөжээ. Хүмүүс Дэчин хүүгийн эцгийг хоорондоо тааварлаж янз бүрээр л ярьдаг байлаа. Харин пүүсний зарц ядуу луухаануудын нэгний хүү байх гэсэн таавар нь үнэнд сүрхий ойртсон байх магадлалтай. Үнэхээр ч бүлтгэр нүд, орсгой шар шүд, сайргар хөл, жижигхэн дэлдэн чих тэргүүтэн нь цэвэр монгол хүн биш гэдгийг нь илтгэдэг. За, энэ ч яахав. Түүнийг төрүүлсэн эх нь ч чухам хэнээс олсноо мэдэхгүй байсан болохоор бид юугаа мэдэхэв. Ийнхүү Хажид хүүтэйгээ золтой л хөлдөөд үхчихгүй тэнэж явахад нь Бошгыг халах залуучуудын эвлэлийнхэн тэр үедээ хүчээ авч байсан хамтрал, коммунд оруулж баячуудаас хураагдсан хөрөнгөн дээр туйлуулжээ. Хамтрал, коммун буруудаж тарсны дараагаар Хажидын бие хаа, хувцас хунар, царай зүс нь овоо дээшилсэн учраас Өмд баатар гэдэг хочтой өвгөн луухаантай ханилжээ. (Энэ луухааныг Дэчингийн эцэг гэсэн яриа гарч байжээ) Луухаан ч Дэчинийг гадуур тэнүүлсэнгүй ажил төрөлд борви бохисхийлгэлгүй дарсаар овоо ажлын дөртэй болгожээ. Гэвч Дэчин энэ хирээр нийгмээс таслагдаж ,дэндүү зожиг нэгэн болж хувирсан байв. Тэр насанд хүрч эрийн цээнд хүрсэн хойноо ч эхнэр авах нь бүү хэл гэрээсээ холдож үзсэнгүй. 

Удаа ч үгүй ээж нь учир битүүлэг шалтгаанаар нас барсан бөгөөд Өмд баатар луухаан залуу эхнэр авсан учраас Дэчинг хайхрах хүнгүй болж зарц барлаг нь болж хувирчээ. Хэдэн жилийн дараа луухаан нас барж, хорвоо ертөнц хөмрөх шиг л болжээ. Учир нь луухаан үхэхдээ хятад заншлаар бүх алт мөнгөө аваад явсан байлаа. Залуу эхнэр нь Дэчингээр сар шахам мөнгө хайлгаад олж дөнгөсөнгүй. Ингээд хашаа байшингаас өөр ямар ч эд хогшилгүй үлджээ. Хөгшин хятадтай нийлж байсан авгайг тоож ханилах монгол хүн мэдээж хэрэг олдсонгүй. Ингээд харангадаж үхэхгүйн тулд Усны гудамжны өвгөн хужаа нарт тав гуравхан төгрөгөөр биеэ үнэлэх болов. Харин Дэчин өвгөн луухаанаас ногоо тарих, хоол хийхээс эхлээд багагүй зүйлд суралцсан байлаа. 

Ингээд л эр, эм хоёр цугтаа аж төрөх болов. Халуун ханзан дээр өдөр шөнөгүй өвгөн хужаа нараар талхилуулж байдаг эмэгтэй энэ сацуу Дэчинг ч гэсэн урин тачаангуйн ертөнцөд дуудаж, энгэр зөрүүлэх эрдэмд сургаж байлаа. Энэ нь гадаад ертөнцөөс таслагдсан Дэчинд шал буруу ойлголт төрүүлж орхижээ. Учир нь Дэчин эмэгтэй хүн гэдэг хэнд ч хамаагүй эдлүүлж байдаг мал адгуус мэтээр ойлгосон байлаа. Түүнээс бус хайр сэтгэл, хань амраг гэдэг ухагдахуун түүнд суусангүй. Хужаа нарын зав чөлөөгөөр Дэчин дур тачаалаа хангана. Ийм маягаар өдөр хоног харвасан сум шиг өнгөрч 1970аад он болоход мөнөөхөн авгай үхэж Дэчин ганцаараа хоцорчээ. Нэгэнт оройн цагаар ганцаараа сэмхэн гэтэж явах болжээ. Ингэж яваад тэр Тунгалагийг харсан юм байх. Орчлон хорвоод эмэгтэй хүний гоо сайхан гэж байдаг. Түүнд хайр сэтгэлээ өгч, хамтдаа аж төрдөг хүний нийгмийн хууль цаанаас нь хатгаснаар мань эр Тунгалагт сэтгэл алдуурч орхисон аж. Гэвч бүрэг дорой өссөн хийгээд тавь хүрсэн хөгшин настайнхаа улмаас халдаж зүрхлэлгүй холоос дагаж явах болжээ. 

Тэгээд ч Дэчин Тунгалагийг харахаараа хачин ихээр тачааддаг байж. Урьд өмнө луухааны бэлэвсэн эхнэртэй ямар ч утга учиргүйгээр сексддэг байсан нь хөдлөж бас чиг эгзэг нь таарвал бариад авах санаатай байсан бололтой. Гэвч гай газар дороос гэгчээр нэгэн банди гараад ирэв. Хэд хэдэн удаа Тунгалагтай хөтлөлцөн явж, хааяа нэг хацар дээрээс нь шовхийтэл үнсэх залууг хараад хардлага гэдэг адгуусны чанар нь сэргэж, уур нь хүрч уушиг нь сагсайж байжээ. Тэгээд биеэ барьж дийлэлгүйгээр гэм зэмгүй хүүг хороох гэж байгаад баривчлагдсан нь тэр байлаа. Шүүх хурлаас түүнд 8 жилийн хорих ял оноосноор торны цаана суужээ. Ингээд хайртай хосууд ч гэрлэн сууж үр хүүхэдтэй болоод байлаа. Энэ үеэр шоронд зургаан жил ял эдэлчихсэн Дэчин 60 гарчихсан суллагдаж байлаа. Шоронгийн хүнд хүчир ажилд нухлагдаж эрүүл мэнд нь муудсан тэрбээр хэзээ мөдгүй амь тавихад бэлэн үлгэн салган амьтан суллагджээ. Зургаан жил болоод ирэхэд мөнөөхөн хашаа байшин нь ул мөргүй алга болж барилга байшин баригдсан байв.

Харамсалтай, нь шоронд өнгөрүүлсэн зургаан жилийн хугацаанд тэрбээр Тунгалагийг мартаагүйгээр үл барам ганцхан түүнийг бодож шаналсаар сэтгэцийн өвчтэй болсон байжээ. Тунгалаг нэгэн өглөө босоод гэрээсээ гарах гэтэл хаалган дээр нь нэг юм тээглээд байжээ. Ингээд нөхрөө сэрээж хамтдаа түлхсээр гартал нэгэн өвгөн ухаан алдаад уначихсан байв. Царай зүс нь нэг л харсан юм шиг санагдсан бөгөөд сандарч мэгдсэн эр, эм хоёр аргаа бараад гэртээ оруулжээ. Оруулсан хойноо чухам хэн болохыг нь мэдээд шоконд орсон гэдэг. Мөнөөхөн Дэчин гэгч өвгөн байхыг мэдээд гаргах гэтэл,
 
Би чамтай хамт. Эндээс явмааргүй байна гэж хэлээд амьсгал хураажээ. Ингээд л сэргийлэх дуудан бөөн юм болжээ. Хаа очиж Дэчин гадны нөлөөлөлгүйгээр нас барсныг тогтоосноор Түвшин, Тунгалаг хоёр хүн амины хэрэгт холбогдсонгүй. Үүнээс болоод энэ гэр бүл мэдээж хэрэг ихээхэн цочирдолд орсон нь ойлгомжтой. Тунгалаг лам хараар гүйж ном энэ тэр уншуулна гэсэн авч намын гишүүн эцэгтэй Түвшин үүнийг нь ер хэрэгсэж үзсэнгүй. Энэ үхлээс хойш сэтгэл санаагаар унаж цочирдсон Тунгалаг овоо тайвширч байлаа. Гэвч яг үхэл гарсны 49 дэх хоногийн шөнө нь нэгэн аймшигтай явдал болжээ. Тэр шөнө Түвшин ажлаар хөдөө явсан байжээ. Шөнө дунд салхи сэвэлзэж, сэрүү татах шиг болохоор нь Тунгалаг сэрлээ. Салхивч нь аль хэдийн онгойчихоод савлаж байх аж. Тэрээр босч салхивчаа хаачихаад түгжих гэтэл өрөөнд нь хэн нэгэн ороод ирсэн юм шиг санагдлаа. Хойноос нь сэрүү татах шиг болтол мөнөөхөн үхэж далд орсон 

Дэчин зогсож байх нь тэр. Айхдаа зүрх нь зогсчих шахсан Тунгалаг дуугарч ч чадалгүй өөрийн мэдээгүй хөл нь сулраад сөхөрчих шахжээ. Айж дагжсаар тэр сөхрөн уналаа. Гэтэл мөнөөхөн Дэчин түүн рүү ойртон ирлээ. Түүний зүгээс ер бусын сэрүү татах бөгөөд үс сахал нь ургаж, гэдэс нь ер бусын цүрдийсэн агаад цаас мэт цав цагаан царайтай байх аж. Дэчингийн сүнс гараа сунгаж биед нь хүрлээ. Гэвч ямар ч мэдрэмж төрөөгүй нь биегүй хоосон болохыг бүр түүрхэн мэдэрч байлаа. Түүний гар сэрүү татуулан хэвлий дээгүүр нь явахыг мэдэрснээс хойш ухаан алдаж орхижээ. Өглөө нь тэрээр дэн дун болсон амьтан л сэргэв. Тэрээр шөнө болж өнгөрсөн явдлыг зүүд, үнэн алин болохыг мэдэхгүй байлаа. Ямартаа ч тэрээр шөнө орой болно гэхээс дэндүү ихээр айж байв. Гэвч шөнө болохгүй гээд яах ч билээ. Нөхөр нь яагаад ч юм ирсэнгүй. Орой харуй бүрий болоход тэрээр гэрлээ асаагаад хүүгээ тэврэн хэвтжээ. Гэрэл асаалттай байвал чөтгөр яаж ч чадахгүй гэдгийг тэр үнэхээр зөв мэдэрсэн байлаа. Яах бол гэхээс зүрх түгшин хүлээнэ. Яг шөнө дундын үед яагаад ч юм гэнэтхэн гэрэл унтрахад зүрх нь зогсчих шахжээ. Түгжээтэй байсан салхивч гэнэтхэн онгойж, усны уур мэт тунарсан цагаан зүйл ороод ирэхэд нь зүрх нь шөвгөөр хатгуулсан мэт ёг хийжээ. Удаа ч үгүй мөнөөхөн зүйл Дэчингийн дүр болж хувирлаа. 

Дэчингийн сүнс хяхатнасан хоолойгоор,
Хайрт минь, наашаа хүрээд ир. Хамтдаа явъя гэж хэлээд дөхөхөд нь нүдээ анилаа. Хачирхалтай нь, нүдээ аньсан ч гэсэн Дэчингийн сүнс харагдах аж. Орилох гэсэн боловч хүүгээ айлгахаасаа эмээгээд уруулаа цус шүүртэл нь хазаж байлаа. Сүнс түүн рүү улам бүр дөхөж ирэхэд нь үхтэл үр харам гэгчээр хүүгээ айлгачих вий гэсэндээ хөнжлөөсөө сугаран дуулгавартай нь аргагүй босч очжээ. Сүнс сэрүү татуулан умдаг, хөхөн дээгүүр нь сарвуугаараа илэх аж. Хаа очиж биегүй хоосон учраас гойд мэдрэмж төрөхгүй байв. Түлхэх гэтэл хий хоосон зүйл учраас яаж ч чадсангүй. 

Дэчингийн сүнс нөгөөх л муухай хоолойгоороо, 
Би нөхрийн чинь биенд шингэж чамайгаа эдэлмээр байна гэж хэлж байгаа боловч түүнд бүх зүйл падгүй мэт санагдаж байгаа ч юм шиг нэг л сонин мэдрэмж төрөх аж. Нэг мэдэхэд айдас хүйдэс алга болжээ. Сүнс түүний биен дундуур чөлөөтэй тэнүүчлэх аж. Өөрийг нь холын хол нэгэн ангал руу авч явчих гээд байгаа юм шиг санагдаж байтал хүүхэд нь часхийтэл уйлан сэрээжээ. Үүнтэй зэрэгцээд гэрэл ассан нь гайхалтай. Харин сүнс тэр дорхноо л ор мөргүй алга боллоо. Дөнгөж сая ухаан орсон Тунгалаг хүү рүүгээ ухасхийв. Азаар бүхий л шөнийн туршид гэрэл унтарсангүй. Маргааш өглөө нь нөхөр нь хөдөөнөөс ирлээ. Нөхөртөө энэ бүхнийг хэлэх гэсэн авч яагаад ч юм зүрхэлсэнгүй. Орой болох үест нөхөр нь гэрлээ унтраахаар босоход нь эхнэр нь:
Түвшээ, гэрлээ унтрааж хэрэггүй гэх нь тэр. 

Яагаад тэр вэ? Би чамтайгаа унтмаар байна шүү дээ гэж хэлэхэд нь нөхрийгөө байхад гайгүй биз гэж бодоод Тунгалаг дуугарсангүй. Ингээд орондоо орцгоолоо. Тунгалаг айхдаа үүл борооны ажил хийх дургүй байсан ч нөхөр нь шавдуулан дээр нь гарчээ. Удаа ч үгүй нөхөр нь,
Ёо, ёо гээд толгойгоо даран хажуу тийшээгээ уналаа. 

Яасан бэ? гэхэд,
Мэдэхгүй. Толгой аймаар хатгаад ухаан санаа хачин болчихлоо гэж арайхийн хэлэв. Энэ үед орных нь өмнө Дэчингийн сүнс зогсож байгааг харлаа. Үүнийг нөхөртөө хэлэх гэсээр байтал нь сүнс Түвшингийн толгой руу уусаад орчихов. Юу болох гэж буйг зөн совингоороо мэдэрсэн Тунгалаг орилох гэтэл дуу нь гарсангүй. Саяхан л толгойгоо даран уруу харж хэвтсэн нөхөр нь улаан галзуу юм шиг хүчирхийлж эхэллээ. Тэр мөнөөхөн хяхатнасан хоолойгоор, 
Би чамдаа ирлээ. Чамаасаа салахгүй гэж шивэгнэх аж. Ийн шөнөжин түүнд хүчиндүүлээд өглөө болгов. Өглөө болсон хойно нөхөр нь юу ч болоогүй юм шиг, 
Ёо, энэ толгой гээд хэвтэж байлаа. Түүнд өөрийг нь шөнөжин эдлэсэн тухай нь ярихад,
Чи битгий тоглоод бай л даа. Би унтчихсан шүү дээ гэж хэлэх нь тэр. Хэрвээ цаашдаа энэ байдал үргэлжилбэл юу ч болж болзошгүйг гадарласан Тунгалаг бүх болсон явдлыг нөхөртөө хэлжээ. Харамсалтай нь Түвшин үүнд итгээгүй бөгөөд,
Чиний сэтгэл цочирдоод ийм болжээ. Эмчид үзүүл гэх ухааны юм хэлсэн аж. Энэ бүхнээс болоод тэр шөнө нь Тунгалаг гэрээсээ гарч өөрийгөө боомилж үхсэн байлаа. Гэхдээ нөхөртөө бүх зүйлийг бичиж үлдээсэн байв.

... Энэ янзаараа удвал аймаар юм болж, хүү та хоёр минь сүйрэх юм байна. Тиймээс би явах нь зөв байх... гэсэн үгс бичигдсэн байжээ. Ийм нэгэн эмгэнэлтэй явдал болсон бөгөөд үүнийг тухайн үед солиорсноосоо болсон гэдэг дүгнэлт гаргаад хаажээ.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
МАН-ын шинэ даргад хэн нь тохирох вэ?
  • Ж.Эрдэнэбат
  • Ц.Нямдорж
  • У.Хүрэлсүх
  • Н.Энхболд
  • Ө.Энхтүвшин