Эмпресстээ хоргодсон Эда нэртэй сүнс
2017 оны 6 сарын 17
Алдарт Уильям Шекспир өөрийнхөө нэгэн жүжгийн төгсгөлд “Бүх дэлхий бол театр. Харин түүн дээр амьдарч буй хүмүүс нь жүжигчид. Орчлон дэлхийд ирж, буцаж буй тэдний амьдрал нь жүжиглэлт” гэж хэлсэн байдаг. Түүний хэлснийг батлах мэт зарим талийгаачдын сүнс мөнхийн орондоо одолгүйгээр харин үхсэн хойноо эргэн хоргодох аж. Бүүр тодруулбал хүн үхчихээд үхлийн дараа эргэж ирдэг тохиолдлууд ч бас байх ажээ. Үүний нэгэн жишээ бол Эмпресс театртаа өнөө хүртэл хоргодон үлдсэн нэгэн талийгаачийн сүнс юм. Театрын жүжигчид болоод үзэгчид тэрхүү сүнс, хий үзэгдлээс айх нь бүү хэл харин ч “Эда” хэмээн нэрлэдэг гэнэ.

Эмпресс театр бол угтаа Форт-Маклеодын өргөжин дэвжилтийн үед театрын сүлжээн дотроос бусдаасаа илүү алдартай байсан бөгөөд өнөөгийн Мэйн Стритийн гудамжнаа 1910 онд ноён С.Ламбертийн оролцоотойгоор байгуулагджээ. Анхлан энэ театрт кино, уулзалт ярилцлага, маргаан, төрөл бүрийн урлагийн үзүүлбэр тоглолтууд явагдаж байсан бол 1910 оны нэгдүгээр сараас зөвхөн нэгдүгээр зэрэглэлийн жүжгийн хүрээлэн болгох шийдвэр гарч, зориулалтын журмаар өргөжүүлэн засч тохижуулснаар 1912 онд нээлтээ хийсэн юм. Харин 1937 онд Эмпрессийг худалдаж авсан Дэнниел Бойл гэдэг шинэ эзэн нь шинэчлэн засч, бүүр зуун хүний суудал бүхий тагт нэмж бариулаад зогсохгүй төрөл бүрийн гэрэлтүүлэг, гэрлэн чимэглэлээр өнгө засан гоёжээ. 1937 оноос 1982 оны хооронд Эмпресст тайз дэлгэцийн олон шилдэг бүтээлүүдийг үзүүлж, ингэж чадсанаараа эзэддээ чамгүй их ашиг орлого оруулж байсан тул 1982 оноос дахин шинэ эздийн мэдэлд очлоо. Энэ удаа Форт-Маклеод мужийн орон нутгийн түүхэн дурсгалын нийгэмлэг мөнгөөр цохин худалдаж аваад бараг нэг сая доллараар шинэчлэн засч янзалсаар 1988 онд дахин нээгдсэн юм.

Харин одоо уг театрын тухай биш, харин түүнд хоргодон үлдсэн сүнс, хий үзэгдлийн тухай яриагаа эхлэе.
1988 онд Эмпресс театр шинээр нээгдэх хүртэл урьд нь ямар ч хий үзэгдэл, сүнс сүүдэр байгаагүй. Тэгээд ч урьд нь тэр театрт хэн нэгэн золгүй тохиолдлоор амьсгал хурааж байсангүй. Харин Өрнөдийн Их Театрын компанийн гишүүн Жей Руссел гэдэг эр тус театрт 1986 оноос 1990 оны хооронд ажиллаж байхдаа тиймэрхүү хий үзэгдэл, сүнс сүүдэртэй анхлан тохиосон юм. Тэрбээр их сургуульд сурахын зэрэгцээ зуны амралтаараа тус театрт хар бор ажил хийж байхдаа хий үзэгдэлтэй анхлан таарчээ. Театрынхан тэр өдөр салхинд гарч амрахаар явахад мөнгө муутай Руссел тэдэнтэй нийлж чадсангүй. Тэр өдөр оюутан Руссел ганцаараа үлдсэндээ тэр үү уйтгараа сэргээхээр театр дотуур сэлгүүцжээ. Хуучин шатаар уруудаж, театрын хонгилоор зорчин энэ тэрийг сонирхсон оюутан залуу, жүжигчдийн хувцас сольдог хоёр өрөөний хаалгыг татаж үзэв. Нэг хаалгыг нь татаад хүчирсэнгүй тул дэргэдэх хаалгыг нь татвал хүнд төмөр хаалга хяхтнан онгойжээ. Өрөөн дотор ямар ч гэрэлтүүлэг, чийдэн дэн байхгүй байсан тул төмөр хаалганы завсар хүндхэн юмаар хавчуулан тогтоочихоод дотогш явж орлоо. Цэлгэр том зайтай өрөөнд хуучны эдлэл хэрэглэл тэр тусмаа нилээд эрт үеийн бололтой хөөрөг хөгжим байсан аж. Харин өрөөний цаад булан харанхуй бүүдгэр байлаа. Учир нь харанхуй өрөөг зөвхөн хагас нээсэн хаалгаар тусах хэсэгхэн гэрэл гэгээ тусган орчныг гийгүүлж байсан ажээ. Руссел ийш тийш сонирхон, зөөлөн алхсаар нөгөө эрт үеийн хөөрөг хөгжмийн дэргэд хүрч очив.

Руссел хөөрөг хөгжимд сонирхон гараа хүргэтэл гэнэт ард нь хэн нэгний хүнгэнэн инээх чимээ гарсанаа сүүлдээ бүүр тачигнатал хөхрөх нь сонсогдов гэнэ. Айж балмагдсан оюутан залуу ийш тийш тойруулан хартал өрөөнд түүнээс өөр хэн ч байсангүй. Гэтэл яс янгинам зэвүүтэй инээж хөхрөх чимээ үргэлжлэн сонсогдсоноо гэнэт өрөөний хүнд төмөр хаалга нүрхийн хаагдчихав. Ингээд Руссел тас харанхуй өрөөнд ганцаараа үлдэж, хэрхэхээ мэдэхгүй айн балмагдаж, бүүр гацаж орхив. Учир нь Руссел өрөөн дотроос өнөөх хаалгыг нь нээх гэж зөндөө оролдоод хүчирсэнгүй. Харанхуй өрөөнд ганцаараа түгжигдэж хоцорсон Русселийг аз болж хоёр гурван цагийн дараа театртаа эргэн ирсэн жүжигчид олж авч тэндээс гаргаагүй бол хэдий хугацаанд тийнхүү тарчлах байсан бол оо?...

Өөр бас нэгэн жишээг энд өгүүлье! Диана Сегбор бүсгүй бол Форт-Маклеодын унаган хүн. Ээж, аав нь ч гэсэн мөн л энэ нутгийнхан. Харин Диана хар багаасаа янз бүрийн сүнс, чөтгөр шулам, хий үзэгдлийн тухай өчнөөн олон удаа сонсч байсан ч гэлээ өөрийн биеэрээ тэдгээртэй тохиох хүртлээ тэдгээр элдвийн яриа хөөрөөнд нэг их итгэдэггүй байсан гэдэг. Диана Сегбор Эмпресс театрт ажиллах болсноос хойш хорвоо дэлхийг орхин одсон хэн хүний сүнс сүүдэр гэж байдаг, тэдгээр нь хий үзэгдэл болон хаа нэгтээ хоргодон үлдэх тохиолдол бүүр ч байдаг гэдгийг өөрөө ч нотлон өгүүлэх болжээ.

Театрт үзвэр үзэхээр ирсэн хэдэн хүүхдүүд хонгилын хананд өлгөөтэй толинд харж өөрсдийнхөө хувцас хунар, үс гэзгээ янзлан зогсч байжээ. Толинд харж зогсох хүүхдүүдийн ард үсэрхэг гартай настайвтар эрэгтэй хүн зогсч байх нь тэдэнд харагджээ. Толинд тусах тэр хижээл эрийн дүрсийг бүгдээрээ харсан жаалууд эргэн харвал тэдний ард нь хэн ч алга байжээ. Гайхсан хүүхдүүд дахин толь руу харвал өөрсдийнх нь дүрснээс гадна өнөөх хижээл эрийн дүрс ч бас тусч байсанд тэд айн сандарч энэ тухайгаа хатагтай Диана Сегборд өгүүлсэн байна. Хүүхдүүдийн тэр яриаг хатагтай нэг их тоосонгүй. Тэд зориуд өөрөөр нь дамшиглаж байгаа биз хэмээн тухайн үедээ тоолгүй өнгөрөөсөн хатагтайд харин 1990 онд мөнөөх явдал тохиосноор Эмпресс театрын хий үзэгдэл, сүнс сүүдрийн тухай яриа хөөрөөний сэжүүр батлагдсан ажээ. Театрын үзэгчдийн танхимд хатагтай Диана аппарат, тоног төхөөрөмжүүдийг шалгаж ганцаараа явж байтал гэнэт хажууд нь хэн нэгний хөлийн чимээ гарчээ.

Театрын арын албыг залгуулдаг ажилчдын хэн нэг нь өөрт нь туслахаар ирж яваа биз хэмээн бодсон Диана эргэн харвал хэн ч алга байжээ. Гэтэл нөгөө хөлийн чимээ бүр дэргэдүүр нь явж өнгөрөхөд айсан Диана бүр хөшиж орхисон гэнэ. Бас нэгэн удаа нэлээд орой болчихсон хойно Диана Сегбор өөрийнхөө хамт ажилладаг бүсгүйн хамт гэрийн зүг одохоор театрын эзгүй том танхимд хоёул гадуур хувцасаа өмсөж байжээ. Дианагийн найз бүсгүй нь тэр өдөр сэтгэл тун баяртай байсан тул ганцаараа дуу аялтал гэнэт нөгөө дууг залгаад хэн нэгэн хүн тун ойрхоноос дуулав гэнэ. Гайхсан хоёр бүсгүй эргэн тойрноо ажиглавал тэнд тэднээс өөр хэн ч байсангүй. Дуулахаа больсон бүсгүйн дууг нөгөө далдаас сонсдох хоолой үргэлжлүүлэн дуулахыг сонсоод айх, гайхах хосолсон Диана Сегбор найзыгаа хөтлөн тэндээс бушуухан гарч оджээ. Театрт хэн ч үгүй, бүх юм нам гүм, шөнийн нойронд автаж байхад үзэгчдийн танхимын гэрэл заримдаа асч байснаа унтардаг. Тэгсэнээ дахин асч унтран өөрөөр нь тохуурхдаг тухай Эмпресс театрын шөнийн ээлжийн харуул Стефан Делано олонтаа гомдоллон өгүүлсэн байна.

Гэхдээ тэдгээр сүнс сүүдэр нь хэн нэгнийг айлган цочоох бус харин хөгжилтэйгээр даажин тохуу хийдэг болохыг нь тэрбээр ажиглажээ. Тухайлбал, нэлээд олон хүүхдүүдийн инээлдэх, хөгжилдөн гүйлдэх, бас нийтээрээ хослон дуулах гунигтай дуу хоолойг ч Стефан олонтаа ажиглан сонсчээ. Тэртээ олон жилийн өмнө Эмпресс театрыг худалдан авсан шинэ эзэн нь зуун хүний суудалтай тагт нэмж бариулсаныг би өмнө нь өгүүлсэн. Харин тэр тагтан дээр үе үе хижээл насны нэгэн хүн сууж харагддаг гэнэ. Харин тэр хүн хүүхдүүдийн толинд дүрсийг нь харсан хүнтэй тун ч төстэй, үсэрхэг гар нь ч бүр харагдаж байжээ. Жүжиг ид дундаа орж байхад тайзан дээрээс жүжигчид тэр хүнийг олонтаа харсан бөгөөд харин уг хүний ойр орчим сууж байсан үзэгчдээс тоглолтын дараа асуухад хэн ч түүнийг үзээгүй, хараагүй гэжээ. Харин тэр хүний дүрс зөвхөн тайзан дээрээс тод томруун харагддаг ба өөр хаа нэгтэйгээс хэнд ч огт үзэгддэггүй гэнэ. Энэ хижээл эр хэн бэ? гэсэн асуултыг театрынхан өөрсдөө тавиад төвөггүйхэн хариулж чадна. 1950 оны үеэр тус театрын хаалгачаар ажиллаж байсан хижээл насны нэгэн эр ажлынхаа ха-жуугаар үнэт цаас арилжиж ашиг олдог байжээ. Харин нэгэн удаа тэр хаалгач хүнд хорлогдон амиа алдсан байсныг гэрийнх нь ойролцоогоос олж улмаар оршуулсан гэнэ. Харин театрынхан мөнөөх хаалгачийг үнэт цасны арилжаагаар өчнөөн их орлоготой байсныг нь бүүр сүүлд мэджээ. Театрыг засварлаж байхад эдүгээ хэнд ч хэрэггүй болсон баахан арилжааны үнэт цаас олдсон бөгөөд эдгээр нь нөгөө хаалгач амьд сэрүүндээ ажиллаж байсан театрынхаа хаа нэгтээ нуусан байсан нь тэр ажээ. Биржийн үл хөдлөх хөрөнгөний арилжааны үнэт цааснуудаа тэр хаалгаж, хаа нэгтээ нуун хадгалахыг хүсчээ. Магадгүй гэртээ хадгалбал хэн нэгэн хүн хулгайлна! хэмээн хардсанаас тэр үү тийнхүү ажил дээрээ нуусан байжээ.

Үхсэн хойноо тэр хаалгачийн сүнс тийнхүү ажиллаж байсан Эмпресс театртаа хоргодон үлдсэн нь жүжигт дуртай болоод тэр үү, эсвэл жүжигчдийн тоглож буй тайзны доор, магадгүй хана туурганы хаа нэгтээ мөнөөх нууж байсан арилжааны үнэт цааснууд нь үлдэж хоцорсноос тэр үү, юутай ч Эмпресс театрын хамт олон тэр хий үзэгдэл болон үлдсэн сүнс сүүдрээс айх нь байтугай харин ч энэ манай нөгөө “Эда” хэмээн өөриймсөг ханддаг ажээ.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Төрийн алба хаагчдад 300 мянган төгрөг өгөхийг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна.
  • Дэмжихгүй байна.