Цаст булш (Өгүүллэг)
2017 оны 8 сарын 3
Монголын Орчуулагчдын эвлэлээс жил бүр зохион байгуулдаг "Дэлхийн сонгодог богино өгүүллэгийн орчуулгын уралдаан" энэ жил амжилттай болж өндөрлөсөн билээ. Энэхүү уралдаанд орчуулагч Мө.Батбаяр Хятадын нэрт зохиолч Чи Зи Жианы "Цаст булш" хэмээх өгүүллэгийн орчуулгаар оролцож тэргүүн байр эзэлсэн юм. Ийнхүү уншигч та бүхэндээ энэхүү өгүүллэгийг хүргэж байна.

Чи Зи Жиан (1964-…)

Аав битүүнээс сарын өмнө өөд болов. Хэдийгээр жил гаргаж хараахан чадаагүй ч үлдсэн бид энэ жилийг туулах нь гарцаагүй. Эцэг нь үхсэн хүний гаслан зовлон нимгэрэхэд үлдсэн ганц сар даанч охор. Бид хөдөөлүүлчихээд бүгд л дуугүй явцгаав. Гарцаагүй үг унагах үе ирвэл хэний оюун санаанд хэрхэн жил гаргах бодол байгааг л асууна.
Гэвч жил хэмээгч биеийг ороосон хорт могойн адил цохивч унахгүй, сэгсрэвч явахгүй, салья гэвч салахгүй хатуу ширүүхэн тулахаас аргагүй зүйл ээ.

Тэнгэр мөнхөд зэвхий, би зууханд шигдэж зай завсаргүй түлээ зэрэглэн өрдөх бөлгөө. Зуухны таг улайсна. Өрөөний ханын булан бүрт цан цохиж мөстөнө. Галын илч нүүр өөд зумлах мэт төөнөх ч би зогсолтгүй төнхөж сэтгүүрдэнэ. Галын дөл нөл яг л алтаар урласан одой хүмүүс гараа огцом хаялан дэвслэн бүжиж буй аятай нь балар эртний овог отгийнхны аж төрөхүйг санагдуулна. Шаргал оч зуухны ханаар балт зөгий мэт эргэлдэнэ. Гал ноцох чимээнд би ааваа дурсдаг билээ.

Би гадагшаа гарахаас айн, зуухнаас үл холдном. Цасан цагаан хайруу өдрүүдийн гүнд холхих хүмүүсийн бараа жил гаргах гээд цөм л яаруу. Тааралдахдаа тэд нүүр дүүрэн мишээл тодруулж, “Яаж шүү гаргах гэж байна даа?” гэцгээнэ.
Галын өрөөний зүүн хойд булан дахь зуухнаас хоёр тийшээ ханан пийшин салбарлаж хоёр өрөөг дулаанаар хангах авай. Гал тогооны өрөөнд үүд рүү харсан уртаа гэгч хонгил бий. Иймээс гал тогоонд цонх байхгүй хонгилын төгсгөлд хаалган дээрх шилээр нэвтрэх гэрэл үнэнхүү зүдэрсэн янзтай хонгилоор мөлхсөөр, эцэж туйлдан зуухны ойролцоо ирэхүйд, өдрийн нэгээхэн хэсгийг өхөөрдөн угтаж авдагсан. Гэвч галын илч гэрлийг яахин бүрэн орлох билээ.

Ээж Арилдагийн өрөөнд хэвтэж байна. Ханж нь аятай дулаан ч ээж минь унтаагүй байгааг би мэдэж байна. Тэр тавь хараахан хүрээгүй, санчиг нь ширхэг ч соргүй нь миний зүрхийг шаналгадаг. Хүн зоны дотроос бэрх их зовж зүдэрч буй нь билээ. Бэлэвсэрч үлдсэн эзэгтэй нар шиг энэлж шаналах нь үгүй. Хаа нэг уухилах нь ихэнхдээ чимээгүй. Гуниг зовуурь нь ингэж хүнд нүсэрээр илрэхэд нь бид тоймгүй их айдагсан. Миний багад оны өмнөх энэ хэсэгхэн мөч гэрэл гэгээ байдаг байлаа. Ижий үргэлж л оёдлын хөл машинаар бидэнд шинэ тэрлэг оёно.“Түр түр түр түр” хэмээн тэр дуу хачин сайхан, эгээ л буудай хэрчиж байгаа аятай сонсдоно. Тэр үед гал тогооны өрөөнд гагцхүү халуун уур савсаж, цагаан сарын боов бүгнэх, залгуулаад хувцас хунар угаах ус том тогоонд буцалгадагсан. Сүүн цагаан усны уур униар манан болон дэгдэж, хөлхөх хүмүүс нүднээ бүр түүрхэн сүүтэлзнэ. Аавтай ээжтэйгээ бид түүн дотор мөргөлддөгсөн. Хэн хэнтэй ч мөргөлдсөн байг хэсэгтээ бүгдээрээ л баяр хөөр болдог билээ л...

Эгч гал зуухны дэргэдэх өрөөнд хажуулах зуур хоолой засан хэд хэд ханиав. Эгчийн ханиах дуунаас тэр саяхан уйлсан гэдгийг би мэдэж байна. Бидэн дундаа тэр хамгийн ахмад нь. Аавыг өнгөрснөөс хойш түүний ачаа хүндэрсэн. Тэр сөөнгөдүү хоолойгоор надаас асууж байна.
- Галын дэргэд чи юу хийгээд байна вэ?
- Гал түлж байна.
- Гал ноцохыг харах хэрэггүй. Тэр өөрөө ноцчихно.
Эгч ярьж дууссан бололтой буцаад орчихлоо.

Би зуухны өмнө яахаа мэдэхгүй гонсойн зогссоор л. Зүрх сэтгэл минь ханхай хоосон. Нүднээ гагцхүү уулын дээрх оршуулгын газрын байдал үзэгдээд замхарна. Аав тэнд нойрсож байгаа. Одоо бол тэр цасан цагаан булш. Одоо аавын минь нойрсож байгаа тэр газраас би бага ахуйдаа үнэнхүү айдаг байлаа. Тэр үед шавдал, жүрж түүхээр очиход тэр хэсэгхэн газрыг гарцаагүй тойрдог байв. Харин одоо тэр эцгийн минь булш болжээ. Би одоо л ойлгож байна, тэр газар миний хамгийн дотно хүнийг оршоох учраас би түүнд тайлахуяа бэрх шаналдаг байжээ. Тэр эцгийн минь булш болж хувирсан. Одоо түүнээс айх юмгүй аядуу тайвуу, анх удаа итгэлтэйгээр тэндхийн үзэмжийг ажиж байнам. Газар нь харьцангуй өндөр хойноо аюухан дэвсэгтэй, тархай сийрэгхэн гаврын мод, нарс ургажээ. Булшны орчмыг нэг л өнгийн нарсны навч зулж хучжээ. Цагаан цас тэднийг нөмрөн хэвтэж буй билээ. Тэдгээр модод сахлаг шигүү ургаж, сүрлэг үзэмжтэй болсон цагт өнө эртний булшийг харахаар би очиж чадна. Ахиад зуун жил өнгөрчээ. Тэднийг модод хүрээлсэн учраас сүнснүүд улам л амар тайван оршиж байна. Булшнаас хөндийрөн жаахан уруудахад балархай зөрөг зам болоод уулын тэгшхэн бөөрөгийг харж болно. Эндээс харахад модод яг идэг идэгээр намсан одож буй шиг харагдана. Тэндээс зүлэг үргэлжилсээр нар мандах хязгаарт хүрч байнам.

Галын улам уламаа хөгжинө. Би эцгээ хонгилын үзүүр дэх хаалгаар миний өөдөөс мишээгээд ирж байгаа мэтээр харж байна. Хальж одсоноосоо хойш тэр энэхүү хий мөрөөдөлд минь бодитоор оршиж эхэлсэн. Тэрбээр халз өмнө минь хүрч ирээд гараа сунган мөрийг минь илбэлээ. Галын дэгээ барьсан гар минь учиргүй чичирч байна. Булшны төрх байдал ахиад томруунаар үзэгдэв. Аав минь энэ өрөөнд байхгүйг би мэдэж байна. Гэхдээ цаг ямагт уулзаад байх шигээ. Үхэл, төгсгөл гэгч үнэнхүү түрэмгий, дээрэнгүй ажээ. Би харанхуй бүүдгэр хонгилыг ажихыг хүсэж байна. Миний дотор л аавыгаа баяр баясгалантайгаар амьдруулж байна уу?

Дүү гал зуухны зүүн талын умгар жижигхэн өрөөнөөсөө гарч ирээд миний дэргэд ирлээ. Тэр царайгаа барайлгаж, ганц ч үг ганхийлгүй галын дэгээг өгөхийг шаардав. Бас гал түлэхийг хүсэж байна уу? Би дэгээг түүнд өглөө. Тэр зуухны тагийг дэгээгээрээ аяар аяархан тогшиж байснаа надад хандан:
- Чи өрөөндөө ор доо. Би гал түлэе! гэв.

- Гал ноцохыг харах хэрэггүй. Гал өөрөө л ноцдог гэж эгчийн хэлснийг түүнд давтан өгүүлэв.
Тэрбээр толгойгоо өргөн намайг ширтэхэд, түүнийг ч бас өрөөндөө байх хүсэлгүй байгааг би анзаарлаа. Миний нэгэн адил гансрал гутралаа сарниулахаар иржээ. Би ахиад юу ч дуугарсангүй.
Эгчийн өрөөнд орлоо. Энэ өрөөний цонхоор хойд талын ногооны талбай харагддаг юм. Тэнгэр урьдынхаараа зэвхий саарал. Хэдэн шувуу ногооны хайснаа нисэж бууна, бууж ниснэ.
- Ээж бас л босоогүй байна уу? хэмээн эгч минь туйлдаж тамирдсан янзтай асууна.
- Босоогүй ээ!

- Энэ нэг жилийг яаж өнгөрөөнө дөө гэж эгч минь шүүрс алдан өгүүлнэ.
Би “Тийм ээ” гэж арга мухардан хариуллаа.
- Чи ээжээс асуусан уу? Жил гаргах үед уйлахгүй байж чадах уу? Үгүй юү? гэж тэрбээр ихэд шаналангуйгаар асуужээ.
- Манай байгууллын Ли Хун Линий эцэг, манай эцэг хоёр адилхан өвчнөөр таван хоногийн зайтай өөд болсон. Түүний ээж өдий хүртэл өдөржин гэртээ уйлж байгаа. Сав л хийвэл Ли Хун Линь рүү бархиран дайрч:
- Бушуу өртөө рүү явж аавыгаа тос, аав чинь буцаж ирлээ, чиний аав чинь буцаж ирж байна гэхэд хүмүүс цөмөөрөө л тоглоом тохуу хийж, мэдрэлийн гажигтай гэлцэнэ.

- Манай ээж тэгдэггүй ээ гэж эгчийг өгүүлэхэд би ч бас хошуу нэмэрлэнэ.
- Тэр нэгэнт ойлгосон гэв.
- Тэр өнөөдөр ярихыг хүсэхгүй байгаа. Энэ хэдэн өдрийг барчихвал бүх зүйл сайхан болно доо.
Би цонхны өмнө зогсоод ногооны хайс дагуулан ажиж байна. Хашаан доторх нэг өвлийн цасанд нэг ч хүний мөр үгүй ер бусын нам гүм ноёлно. Хашаанаас зайдуухан нарийхан явган жим үзэгдэнэ. Хааяахан санамсаргүй ч юм уу, ганц хоёр хүн ирж буцсаных юм даг уу даа. Замын хойд хэсэг сууцны айлууд үүдэндээ өлгөсөн дэнлүүгээ аль хэдийн асаажээ. Жил гаргах уур амьсгал зугуу зугуухан нэмэгдэж байна. Миний нүдэнд ахиад л аглаг уулан дахь булшны байдал зурсхийв. Тэндхийн цас, мод болоод огторгуйн хөв цээл дэх үүл будан, тэндхийн салхи болоод булшны өмнөх тахилын ширээ хүний зүүдэнд эргэлдэж байдагсан.
Би зуухныхаа дэргэд буцаж хүрээд галаа өрдөхийг хязгааргүй их хүсэв. Тэнд халуун дулаан хийгээд гэрэл гэгээтэй тааламжтай байгаа учраас тийш очих шалтгаан бий.

Би эргээд гал тогоо руу явлаа. Энэ үед гэнэт ижийн өрөөний хаалганы дуу цуурайтан сонсогдлоо. Мөн дүүгийнхээ галын дэгээ шидлэх дууг ч сонслоо. Тэр яг ижийн хойноос нэхэж хөөцөлдөөд явчих шиг боллоо. Ижийг гарч явахаас бид бүгд адилхан айдаг. Ижийг гарахад бүгдээрээ л санаандгүй мэт дагадагсан.
Зүрх базлан өвднөм. Сая дүүгийн зогсож байсан газарт одоо би зогсож байна. Дэгээг аваад зуухны тагийг сөхөж үзвэл, чигшүүн час улаан түлээ цогшжээ. Хэсэг түлээ нэмээд зэрэглэчихлээ. Зуухнаас пис пасхийн дүрэлзэн шатах чимээ түгнэ. Галын дөл нөл бадамлан хөгжиж зуухны тагийг долоож, үл мэдэг чичигнүүлэн улам улам улайсах нь зогсоо зайгүй архи хөнтөрч аажим аажмаар согтож байна уу гэлтэй.

Ижий болоод дүү минь эргэж хурдан ирээсэй гэж би хүнд санаашралтай хүлээж байна. Энэ янзаар хүлээх нь зүрх шөвөгдөх шиг бэрх зовуурьтай. Төдөлгүй дүү түрүүлээд ороод ирлээ. Гартаа хулсан сэвэг барьжээ. Түүгээр дүүрэн аяга, таваг байх юм. Түүний дүр төрх, нилээд хөхүүн байлаа. Хулсан сэвэгээ буланд тавьсан хойно их л нухацтайхан дөхөж ирээд:
- Ижий он гаргахаар болсон. Тэр агуулахад он гарахад хэрэглэх зүйлсийг эмхэлж байна гэж надад хэлэв. Ижий удалгүй ороод ирлээ. Нэг гартаа шуудайтай гурил, нөгөө гартаа хөлдүү цагаан сонгино барьжээ. Тэдгээрийг тогооны өмнө тавиад, ижий минь эгч дүү биднийг дуудаж ирүүлээд ажил даалгаж эхлэв. Дүү хөл түргэнтэй учир ногоо, миссүгийн сүмс, цуу, хүж, савх, өндөг, гахайн мах гэх мэт зүйлсийг цөмийн худалдаж ирэхээр боллоо. Харин эгчид өдөр тутмын ажил болох хивсээ угаах, тоос тортогоос салгах, шил арчих, Цагаан сарын боов жигнэх, газрын самар гуаны үр хуурах гэх зэрэг ажил оногдов. Би байлаа ч гэсэн энэ эмэгтэйн дэргэд нарийн нямбай хийхгүй учраас гагцхүү ус зөөх, бохир ус асгах, хашаагаа цэвэрлэх, түлээ хагалах, агуулахын эд хогшлыг цэгцлэх мэтийн хар ажилд дадамгай билээ. Надад урам зориг хүч тэнхээ мэдрэгдэж, хичнээн ч хүйтэн салхинаас одоо дахин айхгүй боллоо. Эдгээр гэрийн гаднах ажлууд надад үүнийг хайрлаж байнам. Ээж минь хэрэв тэнхэрч өөдлөх юм бол бид ч тэр чинээгээр урамшин сэргэж байлаа. Ижий энэ бүхнийг захиж сануулах үед түүний баруун нүдэнд суусан дугариг дугариг улаан буурцагархуу зүйл урьдынхаараа байж л байна. Тэр бол аавыг амьсгал хураах үед ижийн нүдэнд гэнэт л тодроод гараад ирсэн зүйл. Миний бодохоор тэр аавын сүнс байхаас зайлахгүй. Аав минь улаан сүнстэй. Тэр одоо ижийн нүдэнд хоргодсон байгаа гэдэгт би бат итгэж байна.

Бэлтгэл ажлаа дуусах үед ээж минь дүүд хандан: Өмнө жил авсан пуужин, хос уянга, дэнлүү сэлтийг энэ жил шинээр авах хэрэггүйг сануулав. Би мэдэж байлаа. Дүү толгой гудайн дорой дуугаар өгүүлсэн нь:
- Гэрийн эзэн нь өнгөрсөн айл өрх ойрын гурван жилдээ баяр ёслолыг тэвчиж зайлсхийдэг эдгээр баяр ёслолын өнгө чимэг сэлт илүүц мэт. Бидний бага ахуйгаасаа мэдэрч өссөнөөс энэ бүхэн онхи өөр зан дадал байлаа. Аавтай байх аавгүй болох тэс өөр ажээ. Миний зүрх гэнэт өнчирмөл эл хуль оргиж самсаа шархирлаа. Ижийнхээ өмнө дахин нулимс унагах нь, гагцхүү тэвчих л хэрэгтэй.

Би мөн л мэнэрсээр уулын булшийг санан санааширч, булшны цас, тэндхийн дүрслэхийн аргагүй нам сэлүүн ертөнцийг хүснэ. Миний сэтгэлд ямархан нэг сэжим төрснийг ижий гадарласан авай. Тэрбээр хоолойгоо засаж, багын маань нэрээр дуудмагц бүгдэд хандаж:
- Яг одооноос эхлээд хэн нь ч ахиж нулимс унагахгүй, би аавтай чинь хорин хэдэн жил амьдарсан, сэтгэлд харамсах зүйл алга. Бүх насаараа л бусад айлуудтай адил цуугин шуугиж явлаа. Хэдийгээр сэтгэл шимширмээр ч гэлээ нэгэнт үхсэн хүн буцаж ирэхгүй нь үнэн. Бид бүгд том болсон, ааваа санаж мөрөөсөхийн хэрэггүй, хожим цөм өөр өөрийн замаар явна. Аавын тань амьдарсан цаг тийм ч охор богино биш. Ахиад ааваа санан гансарч болохгүйг заавал ухаарч авагтун.
Ижий минь ярьж дуусаад гал тогоо руу юм хийхээр орлоо. Эгч, дүү бид гурав нэгнээ тормойтол ширтсэнээ яаравчлан босцгоолоо.
ҮРГЭЛЖЛЭЛ БИЙ... Эх сурвалж www.wikimon.mn
Орчуулсан Мө.Батбаяр
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
МАН-ын шинэ даргад хэн нь тохирох вэ?
  • Ж.Эрдэнэбат
  • Ц.Нямдорж
  • У.Хүрэлсүх
  • Н.Энхболд
  • Ө.Энхтүвшин