Цаст булш (Өгүүллэг) - 2
2017 оны 8 сарын 4

Үргэлжлэл. Өмнөхийг ЭНДЭЭС...

Би хувингаа дамнуургадан худаг руу явлаа. Худаг манай зүүн хойхон байдаг билээ. Хамгийн ойрхон замаар явсан ч долоо найман айлыг өнгөрөөд хүрнэ. Зам зуурын цас хашааных шиг зузаан нилэнхүй биш ажээ. Хөл олонтойн улмаас зүүнтэй нэг, баруунтай нэг нэхээс шиг овоорч харагдана. Зам дээр амьтны ялгадас, түлээ модны үртэс хөглөрнө. Ийм замаар алхахад сэтгэлд мэдээж таатай биш. Тэнгэрийн өнгө цэхийсэн цагаан. Хэрвээ орой болохгүй бол баруунтаа тэнгэрт үдшийн туяа харагдахгүй. Би толгой гудайлган алхаж байна. Учир нь энэ хэсэг замыг нүдээ аньсан ч зөрж гишгэхээргүй дэндүү танил дотно. Хааяа тааралдах ахмад хүмүүс ам нээвэл л миний багын нэрээр дуудаж, ижий тань жил гаргах санаа байна уу? хэмээлдэнэ. Би толгой өргөн “байгаа” гэж хариулчихаад замаа хөөж одно. Намайг худгийн хашлага тойроод очиход, энгийн үеэс нэн олон хүн ус авч буйг  анзаарлаа. Ус авагчид олонх нь эрчүүд агаад эвтэй найртайгаар эгнэж байна. Гэвч намайг ирэхийг үзээд бүгд л надад урьдаар авахыг зөвшөөрч найр тавихад би шуудхан л татгалзав. Учир нь тэд аавгүй болсныг минь өрөвдөн тийм сэтгэл гаргаж байгаа учраас үүнийг хүлээж авч яасан ч урд нь очиж зогсохгүй.

Би эдгээр эрчүүлийн хойно дуугүйхэн эгнэж зогслоо. Хөл дор минь зузаан уураг адил шаргал мөс гялалзан байна. Эгээ л лут том хурууд гишгэж байгаа мэт ээ. Эдгээр эрчүүлийн нүүр өөд харахыг би хүсэхгүй байна. Учир нь тэд аавыг минь амархан санагдуулах юм. Аав минь амьд байхдаа мөн л эдгээрийн хойно эгнэн зогсож байсан даа. Тэр үест энэ эрчүүд инээд хөөртэй байдагсан, харин одоо хойно нь би зогсоод бүгд л дуугүй ноомой байцгаана. Би гагцхүү дамнуургын хяхтнах болоод ус цалгих мөн шоргоолж адил эгнэсэн олон эрчүүд алгуурхан урагшлах хөлийн чимээг сонсож байна. Энэ дан цулгуй долгион дор нуугдаж буй гүн аниргүй болоод зэвэргэн хүйтнийг ч бас мэдэрнэм. Энэ жил үнэхээр урт өвөл юмаа. Ээжийн нүдэн доторх улаан буурцгийг гэнэт саналаа. Миний хөлний дэргэдэх хоёр суулганаас цүл пал гэсэн дуу гэнэт гарсан нь өмнөх хүн миний суулга руу усаа юүүлчихжээ. Би аргагүйн эрхэнд эгнээнээс гарлаа. Хоёр суулгаа дамнаад хайвалзах худгаас холдлоо. Олноос хөндийрөх үед би сая нэг нулимс унагалаа, намайг тэд өрөвдөхийг тэвчиж чадсангүй ээ. Уйлснаас болоод миний зожиг зан хөдлөж, хүч тэнхээ ч нэмэгдчихлээ, яах ийхийн зуургүй л гэртээ хүрээд ирлээ. Би усаа гал тогоонд оруулах үест манантсан уур униар савсана. Ижий нэг том түмпэнд аяга таваг угааж, эгч толгойдоо алчуур ороогоод, сандал дээр зогсон тоос гөвнө. Ижий усаа ган руу юүлчихээд, нэг тэвэр түлээ оруулж ир гэж хэлэв.

Намайг гуншиганан хариулахад ээж :
- Муу өөдгүй амьтан бас л нууцаар уйлаа юу?
- Тэд нар намайг заавал урдуураа оруулж ус ав гээд би тэвчиж чадсангүй ээ, ээж ээ.
- Жил өнгөрсний хойно тэд ийн аашлахгүй ээ, чи тэдэнтэй уулзахдаа дуугарахгүй, үг солихгүй байсаар тэд чамайг өрөвддөг юм шүү дээ.
Жил нэгэнт олон хоног юм хийгээгүй хоосон архад адил уухилан хүүгэсээр босгоны цаана иржээ. Үүдээ ялигүйхэн нээхэд л тэр өлөн гэдсээ хоржигнуулан орж ирнэ. Гучин яг хоёр өдрийн дараа болно. Бид ёс заншлынхаа дагуу уул руу явж “ааваа гэртээ оноо гаргаарай” гэж урьж зална. Ижий үүрээр босоод загас шарж, тахиан мах, өндөг хайрч оршуулга эргэхэд зэхэж бэлдэнэ. Харин эгч дүү бид гурав аавдаа зориулж өрөөндөө цаасан мөнгө бэлтгэнэ. Нягт нямбай эгч минь хэлэхдээ:
- Бидний бэлтгэсэн доёг мөнгөний тоо дэндүү их байна. Аав юм авч наймаа хийх тул бутархай мөнгө хэрэгтэй, тиймээс бид задгай мөнгө аривхан бэлтгэх хуна. Хүлээзнэж байгаад бүгд бэлэн болсон цагт бид хөдлөе гэхэд ээж гэнэтхэн би бас явъя гэж гараа савлан ажиггүйхэн асуухад, дүү бид хоёр зэрэгцэн эгчийн царайг харлаа. Учир нь эгч энд үг хэлэх эрхтэй билээ.

Эгч:
- Та яваад хэрэггүй ээ. Бид очиход болчихно.
- Би дээр нэг удаа очоогүй шүү дээ гэж ижий гомдоллоно. Биднийг яг л нөхрийнх нь эрх мэдлийг булаасан хүмүүс мэт тойруулан ажиглаж байлаа.
Эгч шуудхан л:
- Та нэг очихдоо бөөн уйлаан майлаан болсон шүү дээ гэчихэв.
- Би уйлахгүй ээ, амлаж байна гэж ижий яг л жоохон охин шиг аашлан банзлынхаа хормойг үгтээж байснаа өрөө рүү яаравчлан ороолт бээлийгээ эрэхээр явав. Эгч түгшсэн хэвээр надаас асуув.
- Ээж очсоор уйлна гэж чи бодож байна уу?
- Тийм ээ, тэгж бодож байна гэхэд дүү хошуу нэмэрлэн,
- Тийм ээ, баараггүй уйлна гэв.
- Тийм бол ээж яваад дэмий гэж эгч минь өгүүлснээр энэхүү яриа өндөрлөв.

Бид ээжийг гарч ирэхээс өмнө амжиж гарах гэж шамдаж эхэллээ, яг л хулгайч шиг. Тэгээд хашаа дагаад нисэх мэт хурднаар зүүн булнаар баруун эргээд дэгдэж гарах нь тэр. Ээж тэр дорхноо л хоцорлоо. Тэрбээр аавын булшийг яв цав мэдэхгүй ч биднийг зориуд орхиж бултсаныг мэдэж байгаа. Тэр нэхэж мөрдөж чадахааргүй хол хаягджээ.
Тэнгэр тас нясхийн жаварлана. Өөдөө харвасан пуужин хүртэл хүйтэн санагдана. Ууланд хүрсний хойно бид аавынхаа онгоныг нүд салгалгүй ширтэн яваад удсан гэр минь хүлээж ядан бараалан байсан мэтү. Булшны дэргэдэх модны оройгоор аварга том шувуу эргэлдэх нь түүний сахиул гэлтэй. Аавынхаа газарт биднийг хүрэх үед тэнгэр бурхан хараад цуг сөгдөн мөргөж байх шиг ээ. Бид тайх тахих үйлээ хийж мөнгөө шатаахад, суунаглах утаа май эцгийн минь гар адил байв. Энэ үед би адган ижийгээ саналаа. Тэр энд байсан бол яах бол оо?

Хүндэтгэлээ илэрхийлчихээд өдөр дөлийн үест гэртээ харьж ирэв. Гал тогооны өрөө дулаан сайхан, зууханд гал бадамлана. Ээж толгой гудайлган дуу шуугүй загас хэрчинэ. Тэр бухимдаж уурласан нь илт ээ. Гэвч биднийг ховорхон зандардаг билээ. Бид гар хөлөө угаачхаад шуудхан л тус тусын, хувь хувийн ажлаа хийлээ. Энэ үед ээж гэнэтхэн:
- Та нар гэртээ жилээ гаргаарай гэж аавыг дуудсан уу? гэв.
- Дуудсаан гэж дүү минь балмагдангуй хариулав.
- Яаж дуудсан юм бэ? Ижий толгойгоо сая өргөв. Түүний нүдэн дэх улаан тойргийг би харж байна. Тэр лавтайяа уйлжээ.
- Бид хэлсэн. Гэрт бэлтгэх юу л байна бүгдийг нь жин тан маш сайн бэлдсэн, ааваа, та гэртээ ирж жилээ гаргана, тийм үү?” хэмээн дүү минь туйлын сул дорой дуугаар өгүүлэв.

- Ахиж юм ярьсангүй.
- Би дүүгийн их сургуульд элсэх шалгалтыг даатгаж залбирсан. Түүнд би их санаа зовниж байна.
- Өнгөрсөн хойно нь ч эцгээ ингэж зовоох хэрэг үү?
Ээж минь, ингэж хайр найргүй үгээр дайрч байгаа нь түүнийг аавын онгон руу авч яваагүйн тунирхал байв.
Нулимс гүйлгэнээд золтой л уйлчихсангүй. Би санаатайгаар тэгээгүй гэдгээ хэлээд шуудхан гал зуух руу гал түлэхээр явлаа.
Хамаагүй ээ, бид бүгдээрээ юу ч хийсэн бай яваад л ирсэн. Ижийн сөөнгө хоолой ахиж юм шалгаасангүй.
Битүүн боллоо. Ээжийн захиснаар бол эгч хадмындаа шинэлэх ёстой. Гэвч тэр нөхөр, охинтойгоо гэртээ шинэлэхийг илүүд үздэг билээ. Иймээс дүү бид хэд түүнтэй цуг битүүн гаргаж байна. Түүнийг гомдоож гансруулахгүйн төлөө. Бид тэр нэг өдөр дор бүртээ л онцгой чармайхын дээр сайхан хувцаслаж цөм л ихэд баяртай байв. Битүүний шөнө пуужин тэслэх дуун газар хөдлөх мэт нүргэлж бидний гэрт хэдийгээр пуужин байхгүй ч эгээ л байгаа адил аа. Хашааны эргэн тойронд тасралтгүй пуужин харваж шүнгинэх дуу үргэлжилнэ.

Ээж урьд жилүүдийн адил гэрийн эзэгтэйнхээ байр сууриар гал тогоондоо банш жигнэнэ. Харин дүү бид хоёр морин ширээн дээр тасралтгүй ногоо, савх, архины лонх, хоолны таваг зөөж өрнө. Битүүн өнгөрч жил орох энэ үе хамгийн тэсвэрлэхүйеэ бэрх мөч билээ. Амьдрал эргээд л тогтуунаар өрнөнө. Гадна харанхуй ноёлон, тэнгэр сэрүүн. Цас орохгүй байгаа нь ирэх жил өнтэй байхыг дохиолно. Бид жил ирэхийг тэсвэр алдан харж байна. Үеийн үе жилүүдэд өтөлж туйлдаад явдаг. Миний нүднээ уулан дээрх булшны төрх байдал зурсхийв. Одоо тэр цасан булш болсон. Одны гэрэл тийшээ гэрэлт цох мэт нисэлдэж байгаа.
Бид ширээний ард суугаад шинэ оноо гаргаж эртний ерөөл хэлэлцэж байна. Ижий тун чиг нам тогтуунаар намайг урт наслахыг бэлгэдэж, харин дүү ёс жаяг, зан заншлынхаа дагуу мөргөж ижий түүнд аз жаргал хүсэн ерөөнө. Энэ энэрэхүйн гуравдугаар сарын нарнаар ургамал ногоо сэргэн амилах шиг л. Ижий бидэнд нэгэн адил ерөөл бэлгэ хүссэн нь хойшдоо бараг л сонсож хүртэхээргүй өлзий бэлэг үгс байлаа. Энэ нэг жил бидний хувьд бүхнээс онцгой нэг жил болов.

Ээж эхнээсээ эцэс хүртлээ нулимс унагасангүй. Ээжийн нүдэн дэх хүүхдийнх шиг нэмүүн зөөлөн сүнс сүлд, тэр улаан зүйл ээжийн харцтай хамт энэ дэлхий дээр үүтгэссэн үр хүүхдээ ажиглаж байгаа. Ийнхүү урин дулаан атлаа, гуниг шаналантай нэгэн битүүн ээжийн уур цухлыг аваад хөлөг онгоц адил алгуурхан алсарч байна. Тэрхүү шөнийн гал хөс ер бусын дулаан, өрөөнд цаана л уян зөөлөн нь хавар сэм сэмхэн хүрээд ирчихсэн гэлтэй.

Шинийн нэгний өглөө хөвөө хярхаггүй их цас лавсав. Өвөл үүр цайх нь удаан, цастай өвлийн өглөө шөнийн гүндэх тэнгэртэй адилхан иймээс би зүүднээсээ сэрж чадахгүй яраглана. Орноосоо мөлхөж бослоо, бодсоноор минь өрөөний дулаан хэвийн ажээ. Гараараа ханыг илбэхүй, ижий эртлэн босоод галласныг ойлгоод гэнэтхэн цурхиран уйлмаар болов.
Цонхоор ширтэхэд гайхамшигт аниргүй төрнө. Ногооны талбайд нэг ч хүний бараа алга. Жил нэгэнт одоод хүн төрөлхтөн гүн нойрондоо амарч байгаа нь хамаг өвчин эдгэрч илааршсан мэт ажгуу. Би хувцсаа нөмрөөд гал тогоо руу орлоо. Урьдаар зууханд шатаж буй гал л нүдэнд тусаж хэдэн цучил нэмлээ. Ард нь үүр цайж буй мэт хонгилоор ээжийн өрөө рүү явлаа. Ээж байхгүй байна. Өрөөгөө тун чиг нямбай цэгцэлжээ. Зүрх чичирч эхэллээ. Сандруухан дүүгийн өрөө рүү яваад орвол дүү орондоо хэвтэж байна.

- Ээж хаачсан бэ?
- Мэдэхгүй гэж нойрмог янзаар хариулав.
- Харагдахгүй байна. Нэг их хол яваагүй болов уу? гээд дүү өөртөө итгэлтэйгээр хувцаслаад өрөөнөөсөө гаран хашаан дотор ээжийг хайж эхэллээ. Эхлээд бие засах газар, дараа нь агуулах гэсэн ч байсангүй.
- Усанд явж чадахгүй билүү, үгүй бил үү?
- Чадахгүй. Усны хувин бүгдээрээ гэрт байна.
Бид сандралдаж бараг л уйлах дөхлөө.

Энэ үед эгч нөхөртэйгөө орж ирэв. Орж ирүүтээл нөхцөл байдлыг гадарлав бололтой надаас шалавхан л:
- Ээж яасан бэ?
- Өчигдөр орой уг нь байсан. Өглөө эрт сэрээд ирэхэд л алга болчихсон байна. Тэр гал түлчхээд яваад өгчээ.
- Та нар үнэхээр хэрэг алга сайн харж хандаж байхгүй?
Эгч биднийг л буруутгаж байлаа. Нулимс мэлмэрнэ.
- Ээж үнэхээр нэгэн цагийн сэтгэлийн шархнаас болж биднийг орхисон уу?
Нүднээ уулын булш тодрон гялсхийнэ.
- Цас бүрхсэн онгоны хүрээлэнд ээж очиж чадна гэж үү?
- Эгчдээ энэ аймшигт дурдатгалыг ярьж амжаагүй суутал, ээж минь гэнэтхэн ороод ирэв. Хол яваад ирсэн нь харваас илт, бие дээр нь үй олон цасан ширхэг буужээ. Царайд нь шив шинэхэн аз жаргалын туяа бүрхэж, харцанд нь амьдрах итгэлийн оч харважээ.

- Та хаачаад ирэв ээ? бид их тэвдлээ шүү. Ижий алчуураа өөд уруугүй цасан ширхэг бужигнуулан авангаа,
- Үнэхээр тоогүй юм боллоо гээд инээмсэглэх нь айлын хашаанд ургасан цэцгийг хулгайлаад ирсэн мэт харагдаж байлаа. Тэгснээ намуухан шивнээгээр,
- Би танай аавыг хараад ирлээ.
- Та хайж оллоо гэж үү?
- Би ууланд гармагцаа л олсон гэж харц буруулан дорой дуугаар өгүүлэв. Би олж хармагц л зүрх минь түргэн түргэн цохилохыг анзаарсан, тэгээд л би аавын чинь булш мөн гэдгийг таньсан. Бид бүгд толгой гудайн тэр өдөр дагуулж яваагүйдээ гэмшлээ.
- Тэнд үнэхээр сайхан. Моддоор хичнээн хүрээлэгдсэн ч олж чадна. Хаврын цагт ямархан үзэмжтэй байхыг хэлж мэдэхгүй юм хэмээн бахдангуйгаар өгүүлж дуусаад, өрөө рүүгээ явангаа хүзүүнийхээ ороолтыг авч, эргэж гал тогоонд ороод хормогч зүүв.
Ижийн минь үс хараар намиран цог жавхаатай харагдана. Гэвч би бас л уулын тэртээх булшийг санагалзав. Одоо түүнийг цав цагаан цас хучиж байгаа. Цасны шигүү нь буданг оролмоор тийм л тув тунгалаг будан хүдэн эцгийг минь бүрхнэм.
Зуухны тагийг сөхөж ноцож байгаа галыг ширтэх ижийн минь нүд урьдынхаасаа уян тунгалаг болж өнөөх улаан буурцаг алга болсныг би гайхшран ажлаа. Аав амьсгал отголох үедээ ууланд ганцаараа нойрсохыг зөвшөөрөөгүйгээс болж ээжийн минь нүдэнд хоргоджээ. Ээж минь өөрийн биеэр түүнийг хүргэж өгөхөд тэр сая санаа амар тэнд үлджээ.

Тэр бол ээжийн өгч буй зориг, тэр бол ээжийн өгч буй сайхан сэтгэл. Цонхны цаана аниргүй цас оволзон бургилна. Би ижийнхээ хичнээн буянтайг сая л ухаарч байна. Хайр сэтгэл өдий насанд нь ч намдахгүй гал адил ноцсоор байгаа ажээ.
Энэ үед ижий минь бидний дэргэд ирээд элэгсэг намуунаар “Өглөөний цайндаа юу идмээр байна?” гэж асуув.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Орчуулсан Мө.Батбаяр
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Төрийн алба хаагчдад 300 мянган төгрөг өгөхийг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна.
  • Дэмжихгүй байна.