Толь (Өгүүллэг)
2017 оны 10 сарын 14

Шинэ жилийн урьд орой. Газрын эзэн, генералын залуухан, царайлаг охин Нэлли гэрлэхийн мөрөөсөл болж, өдрийн бодол шөнийн зүүдэнд автан, өрөөндөө нүдээ хагас анин толинд чилтэл харан суух ажгуу. Охин цонхигор, түгшсэн байдалтай, толь шигээ хөдөлгөөнгүй харагдана.

Бодитоор оршоогүй хэдий ч тодорхой харагдах эгнэсэн лаагаар төгсгөлгүй мэт үргэлжлэх урт, нарийхан хонгил мөн охины бие бүхэлдээ, нүүр гарных нь тусгал хил хязгааргүй саарал далай руу эрэмбэлэгдэн, манан будан дунд хуйлран орлоо. Тэрхүү далай давалгаалан гэрэл гялсхийж, тэрхэн агшинд хүрэн улаан өнгөөр хуйлран улалзав.

Нэллигийн хөдөлгөөнгүй нүд, хагас нээлттэй уруулыг харсан хэнбугай ч түүнийг унтах гээд байна уу, аль эсвэл нойрноосоо сэрээд буй юу гэдгийг ялгаж хэлэхэд бэрх. Ийм байдалтай харагдах хэдий ч охин ямар нэг зүйл рүү харж байлаа. Охинд эхлээд эр хүний нүдээрээ инээмсэглэсэн, зөөлөн, дур булаам харц харагдав. Удсан ч үгүй саарал далайгаас тэрхүү харцны хөмсөг, нүүр, толгойны дүрс бага багаар тодорч эхлэв. Тэр хүн олон жилийнх нь мөрөөдөл, итгэл найдварынх нь биелэл, хувь заяаны тавилангаар учрах ёстой эр нөхөр нь мөн байлаа. Нэллигийн хувьд тавилангаар учрах ерөөлтэй хань нь түүний бүх зүйл, амьдралынх нь хамгийн үнэт эрдэнэ, аз жаргал, амжилт бүтээл тэр бүү хэл хувь заяа нь аж. Охинд толины саарал хүрээнээс цаашхи хэсэг бүхэлдээ харанхуй, хоосон, утга учиргүй санагдана. Ингэж санагдсан болоод ч тэр үү дур булаам, нүдэнд дулаахан, инээмсэглэсэн тэрхүү төрхийг харахаас өмнөх бусад бүх зүйл охинд ер бусын сайхан сэтгэгдэл төрүүлсэнгүй. Охин залууг харж, дэндүү агуу хүсэл мөрөөдлийнхөө аз жаргалыг ухамсарлан мэдэрч буйгаа үг яриагаар илэрхийлж, үзэг хийгээд цаасаар ч буулгаж чадахааргүй байв. Тэр мөчид нөхрийнх нь ярих сонсдож, нэгэн дээвэр дор Нэлли тэр залуутайгаа амьдралаа нэгтгэчихсэн байх аж. Саарал далайн эсрэг талд он жилүүд улиран өнгөрнө. Нэлли ирээдүйгээ тов тодорхой харж байлаа.

Далайн эсрэг талд нэгээхэн дүр зураг нөгөөгөөр солигдоно. Одоо Нэлли өөрийгөө өвлийн нэгэн шөнө дүүргийн эмч Степан Лукичийн гэрийн гаднах төмөр хашааны хаалгыг тогшоод зогсож буйгаар харлаа. Төмөр хашааны цаана эмчийн хөгшин нохой сөөнгөтсөн өнгөөр залхуутайяа хуцна. Эмчийн гэрийн цонх гэрэлгүй, байшингаас хүний чимээ огт гарсангүй.
- Бурхан минь, бурхан минь, туслаач гэж Нэлли шивнэнэ. Удаж, удаж эмчийн хашааны хаалга чихран онгойж, тогооч нь гарч ирлээ.
- Эмч гэртээ байна уу?
- Эмч унтаж байна гэж хэлэхдээ тэрбээр эзнээ сэрэээчих вий гэсэн маягтай ханцуйгаараа амаа таглав. - Эмч халуунтай өвчтөнүүдээ эмчлээд дөнгөж түрүүхэн гэртээ ирсэн. Сэрээж болохгүй гэж захисан.

Нэлли тогоочийн ярихыг хагас дутуу ухаантай сонсоод, хажуугаар нь шуртхийн эмчийн байшин руу гүйлээ. Харанхуй, бүгчим хэд хэдэн өрөөг өнгөрч, хоёр гурван сандал мөргөж унагасны эцэст Нэлли эмчийн унтлаганы өрөөг олов. Степан Лукич гадуур хүрмээ тайлсан ч хувцастайгаа бүхлээрээ уруулаа цорвойлгон унтана. Эмчийн орны хажууд шөнийн бүдэг гэрэл тусах аж. Нэлли нэг ч үг хэлэлгүй сөхөрч суугаад уйлж эхлэв. Тэрбээр үнэхээр баярласан хэдий ч хамаг бие нь чичирч байлаа.
“Нөхөр маань өвдсөн” гэж тэрбээр цурхиран уйлж гарав. Степан Лукич юм хэлэлгүй, аажуухан өндийж гараараа толгойгоо тулж, нойрмог нүдээр гийчнийг тогтож харлаа. Нэлли “Нөхөр маань өвдсөн” хэмээн цурхиран уйлсаар байв. “Өрөвдөн хайрлах сэтгэлээр түргэн очоод түүнийг минь үзээд өгөөч. Түргэлээрэй, эмч ээ” гэв.

Эмч алгаараа амаа даран санаа алдав. Нэлли “Хором бүр үнэтэй байна. Нэн даруй очоод үзээд өгөөч. Бодоход хүндрэлтэй байгаа ч өрөвдөн хайрлах сэтгэлээр туслаач дээ” гэв.
Цонхийж ядарсан Нэлли нулимсаа залгин, нөхрийнхөө биеийн байдлыг мөн өөрийнхөө аргагүй үйлдлийг тайлбарлан хэлэхийг хичээв. Нэллигийн зовлон шаналал “чулууны зүрх”-ийг ч хөдөлгөхөөр байсан эмч түүн рүү харж, алгаараа амаа даран санаа алдахаас өөрийг хийсэнгүй.
Эмч “Би маргааш очиж үзье” гэв. Хариуд нь Нэлли “Тэгж амжихгүй. Нөхөр маань хижиг өвчин туссаныг би мэдэж байна. Одоо хором бүр үнэтэй, та туйлын их хэрэгтэй байна” гээд цурхиртал уйлжээ.

“Би гэртээ дөнгөж ирээд байна шүү дээ. Гурван өдрийн турш гадуур хижиг өвчтэй хүмүүсийг эмчилсэн. Ядрахаас гадна өөрөө ч бас энэ өвчнөөр өвчилсөн. Би зүгээр л очиж чадахгүй. Үнэн шүү, би өөрөө ч бас өвчилчихөөд байна шүү дээ” гээд халууны шилээ тонгойлгож харав. “Миний биеийн халуун бараг 40 хүрч байна. Би үнэхээр очиж болохгүй юм байна. Би арай ядан тогтож сууж байна. Өршөөгөөрэй, би хэвтэе дээ” хэмээгээд хэвтээд өгөв.

Нэлли “Гэхдээ л би таныг царай алдан гуйгаад байна шүү дээ” гээд цөхрөнгөө баран гомдоллов. “Өрөвдөн хайрлах сэтгэлээр надад тусла гэж би таниас шаардаж байна. Хамаг чадлаа гаргаад манайд очоод үзээд өгнө үү. Би таны ачийг заавал хариулах болно, эмч ээ” гэлээ.

Эмч “Бурхан минь, чи яагаад ингээд байгаа юм бэ? Би чамд өөрийн учир байдлыг хэлсээр байтал” хэмээн бувтнав.
Нэлли цухалдаж, эмчийн өрөөгөөр урагшаа, хойшоо холхиж эхэллээ. Тэрбээр эмчид яагаад түүнийг аваачих нь тийм чухал байгааг бүгдийг тайлбарлаж хэлсэн шүү дээ. Нөхөр нь түүнд ямар чухал болох, Нэллид одоо ямаршуухан байгааг эмч мэдсэн бол ч ядарсан, өвдсөнөө үл хайхран мартах байсан даа гэж тэрбээр бодов. Гэвч хэрхэн уран үгээр үүнээс илүү хэлж болох билээ дээ? Ингэж бодох зуур “Гацааны эмчийнд оч” гэх Степан Лукичийн хэлэхийг тэрбээр дуулав.

Нэлли “Ингэх боломжгүй! Тэднийх танайхаас л гэхэд 20 бээрийн газар оршдог. Цаг алт болчихоод байна. Морьд маань ч цуцжээ. Бид танайх руу 30 бээр газраас давхиж ирлээ. Гацааны эмчийнх рүү танайх руу хүрэх дайны газар нэмж давхих болно. Ингэх ямар ч боломжгүй! Степан Лукич, та ч бас санал нийлж буй байх. Би таниас баатарлаг гавъяа байгуулахыг гуйя. Та очиж баатарлаг үйлс гэгч юу байдгийг үзүүлээд өгөөч. Биднийг өрөвдөн хайрлаач дээ!” хэмээн гуйв.

Эмч “Хэтэрч байх шив. Би халуунтай, толгой маань эргээд байхад энэ хүүхэн ойлгохгүй нь ээ дээ. Намайг ганцааранг минь тайван орхиж аль!” гэж цухалдав.
Нэлли “Гэсэн ч очих нь таны үүрэг билээ! Та татгалзаж болохгүй! Энэ чинь хувиа хичээсэн хэрэг! Айл хөршийн амь нэг гэгчээр хөршийнхөө төлөө амиа золиосолсон хүн байна. Гэтэл та... очихоос татгалзана гэнэ ээ! Би таныг шүүхэд дуудагдахаас чинь өмнө түмний шившиг болгоод өгөх юм уу?” гэв.

Нэлли чин сэтгэлдээ бол эмчид нөлөөлөхийн тулд ийнхүү авирласан ч тэдний харилцаа ийм дээрээ тулна чинээ төсөөлж байсангүй. Гэхдээ түүнд нөхрөө аварч л байвал өөрөөр арай ухаалгаар бодож, санаж, сэтгэх, зөв бурууг ялгах сөхөө байсангүй. Үүнийг сонссон эмч багтарч үхэхийн даваан дээр аяга хүйтэн ус шуналтай гэгч нь залгилж эхлэв. Нэлли яг л цөлд хэн нэгэнтэй таараад балга ус гуйж буй мэтээр эмчээс гэрт нь очихыг хүсэв. Эцэст нь эмч арга буюу бууж өгөөд аажуухан босож, өмдөө давхарлаж өмсөөд гадуур хүрмээ эржээ.

“Хүрэм чинь энэ байна” хэмээн Нэлли эмчид хувцаслахад нь туслангаа “Би ачийг тань хариулах болно. Насан туршдаа танд буян санаж амьдрах болно” гэв. Гэтэл хүсэхэд хясна гэгчээр эмч хувцаслаж дууссаныхаа дараа биеэ дийлэлгүй газар унав. Нэлли эмчийг босгож, өөр дээрээ дайж явж эхлэв. Тэгтэл эмч хүрэмнийхээ хормойд бүдэрчихэв. Бас малгай нь олдсонгүй. Ингэж, ингэж нэг юм тэд сүйх тэргэнд сууцгаажээ. Одоо тэдэнд 30 бээр газар л явах үлдэж. Нөхөр нь ч эмчийн тусламжийг авах болох нь. Эх дэлхийг түнэр харанхуй өлгийдөн авчээ. Ийм харанхуйд хэн нэгний царайг харж, таних нь бүү хэл гарных нь хөдөлгөөнийг ч харах боломжгүй байлаа. Хүйтэн өвлийн жавартай салхи үлээсээр л. Сүйх тэрэгний дугуйн чимээ эргэлдэх хөлдүү төмөр харшилдах мэт сонсогдоно. Тэрэгчин байсхийгээд л морьдоо зогсоон, суудлаасаа буун замаа мөн бишийг нягтлан харах аж. Нэлли эмч хоёр замын турш хоорондоо үг сольсонгүй. Зам нилээд донсолгоотой байсан боловч эмч, Нэлли хоёрт өвлийн хүйтэн, замын донсолгоо саад болсонгүй. Нэлли тэрэгчинд “Давхиад байгаарай, давхиад бай!” гэж хэлэх аж.

Цуцаж ядарсан морьд үүрийн таван цагт Нэллигийн гэрт дөхөж ирлээ. Танил хашаанууд, өргөгч шахуургатай худаг, урт жүчээтэй модон амбаарнууд өнгөрснөөр түүний гэрт хүрэв. Нэлли эмчийг зочны өрөөндөө оруулж, буйдан дээрээ суулгаад нөхрөө харахаар явав. Ганц л хором өнгөрсөн болов уу, Нэллиг эмч дээр буцаж ирэхэд эмч буйдан дээр хэвтчихсэн “Домнагаас асуу” хэмээн бувтнаж байлаа. Эмчийг нөхөр дээрээ аваачвал нөхөр нь эмчийг таньсангүй, “Энэ чинь хэн бэ? Юу вэ?” гэх зэргээр асууж эхлэв. Эмчийн дэмийрэл нөхрийнхтэй нь адил болсныг ухаарсан Нэлли гацааны эмчийнд очих ёстойгоо ойлголоо.
 
Гэрээс гарвал өнөөх л хил хязгааргүй үргэлжлэх түнэр харанхуй, эсгээд өнгөрөх мэт жавартай салхи, нэгээс нөгөөтэй залгах хөлдүү уулс угтлаа. Нэлли бие, сэтгэлээрээ тарчлан зовж буйгаа мэдрэв. Байгалийн өнгөө сольдог энэ хуурамч занд сэтгэл гэж байдаггүй юм байна. Амьтай, голтой бүхнийг хөлдөөчихөөд худлаа ч болсон сэтгэл засаж үг хэлдэггүй юм байна...

Тэгтэл Нэлли гэнэтхэн л саарал далайн эсрэг талд нөхрийгөө жил бүрийн хавар байшингийн барьцаат зээлийнхээ хүүг банкинд очиж төлж байгаагаар харж эхэллээ. Нэлли нөхөртэйгээ банкинд байшингаа хураалгахгүйн тулд толгойгоо гашилтал бодон унтаж ч чадахгүй байх аж. Цааш нь гүйлгэн хүүхдүүдээ ажвал, тэд нь мөнхийн ханиад томуу тусаатай, мэнчийтлээ халуурсан, хоолойн сахуутай, сурлага муутай гэдэг нь харваас илт байх аж. Тэдний дундаас тав, эсвэл зургаан настай болов уу гэмээр нэг жаал өнөө маргаашгүй болж дээ гэмээр ядруу харагдана. Үхээд сүнс болсон ч тэрхүү саарал далайд ч хүрч чадахааргүй Нэллигийн амьдрал үнэхээр алсын алс руу холдон одож дээ. Эхнэр, нөхөр хоёр зэрэгцээд үхэж болохгүй шүү дээ. Заавал нэг нь амьд үлдэж, нөгөөгөө оршуулах учиртай. Нэлли нөхрөө нас барж буйг харж байлаа. Аймшиг тов тодорхой харагдана. Нөхөрт нь зориулсан авс, лаанууд, хойчийг нь унших лам, хөлийнх нь хэвийг авах хүүр оршуулагч хүн.

“Яагаад би ингэж амьдрах ёстой юм? Ямар хэрэгтэй гэж намайг ингэж амьдруулж байгаа юм?” хэмээн Нэлли нөхрийнхөө шарилаас асууна. Нэллигийн нөхөртэйгээ өнгөрүүлсөн өмнөх амьдрал эцсийн эцэст энэ бүхэн рүү хөтлөх “Тэнэг оршил” байсан шиг санагдана.

Гэнэтхэн л нэг зүйл Нэллигийн гараас мултарч газарт уналаа. Нэлли давхийн цочиж, том харав. Хөлийнх нь хажууд нөгөө унасан зүйл болох гар толь хэвтэж байлаа. Ширээн дээр өөр нэг толь байхыг Нэлли олж харав. Тэрхүү толинд Нэлли нулимсанд халтартсан цонхигор царайгаа олж харсан ч тэнд саарал далай ер харагдсангүй. Би дугхийсэн болж таарлаа даа, янз нь гэж тэрбээр бодоод сэтгэл нь тайвширчээ.
Антон Чехов

Эх сурвалж www.wikimon.mn
Орчуулсан А.Сайнжаргал
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Төрийн алба хаагчдад 300 мянган төгрөг өгөхийг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна.
  • Дэмжихгүй байна.