Хөвчийн Жонон эрдэнэ Дайчин хошой Чин ван Намсрайжавын Цогбадрах
2017 оны 10 сарын 21

Нармай Монгол үндэстний ариун гал голомт -Тэнгэр эцэг, газар эхээс гаралтай онгон шүтээн Бурхан Халдун хайрхан уул, амьдралыг тэтгэгч, ариун рашаан Онон, Хэрлэн, Туул гурван их голын сав нутагт оршсон Эзэн Чингис хааны хүй цэглэсэн нутаг-Далай Цэцэн хан аймгийн Хөвчийн жонон вангийн хошууны сүүлчийн засаг ноён Чингис хааны 28 дахь, Батмөнх даян хааны 14 дахь үеийн Эрдэнэ дайчин чин ван Н.Цогбадрахын тухай мөхөс би энд өгүүлэх гэсэн бөлгөө.

Дайчин жонон ван Н.Цогбадрах бол олноо өргөгдсөн Монгол улсын төрийн томоохон зүтгэлтэн, монгол улсын тусгаар тогтнолын төлөө тууштай тэмцэгч, 1921 оны үндэсний ардчилсан хувьсгалыг талархан дэмжигч, монгол төрийн тулхтай түшээдийн нэг мөн.

Алтан ургийн сурвалжит, тайж Н.Цогбадрах хөвчийн жонон вангийн хошууны засаг ноёноор тохоон томилогдсон түүх ихээхэн сонин. Учир нь нэгдүгээрт: Түүний өмнөх 12 дэх үеийн засаг ноён Түмэнтогтохын Базарсад (Тунгалаг ван гэх бөгөөд 11 дэх үеийн засаг ноён Түмэнтогтохын ганц хүү, 1907-1914 онуудад засаг ноён байсан, Бүгд ерөнхийлөн захирах яамны дэд сайдаар ажиллаж байсан. Ш.П) Богд хаанд хатан өргөмжилсөн хадан хошуу гэдгээрээ түрий барин, дураар туйлж, Хятадын худалдаачдад үлэмж их өр үүсгэн, ард олныг зовоосон (Хожим түүний тавьсан өрийг Монгол улсад төгрөг гарсан үед нэг хүн төгрөгт шилжүүлэн үзэхэд хүүтэйгээ нийлэн 170 мянга гаруй төгрөг байсан гэж үздэг бөгөөд тэр үед нэг ирэг хонь 3.8 төгрөг байсан гэж бодоход нилээд их хэмжээний өр байсан бололтой. Ш.П)

Хоёрдугаарт: Базарсад, түүнийг Богд хаан Ховдын амбан жасаанд явуулахаар шийдэж буй мэдээг сонсоод, сурын харваа сонирхсон олны (тэрээр маш сайн мэргэн харваач байжээ. Ш.П) дунд зориуд “Тайга тэжээвэл гэр дээр гарна

Тангад тэжээвэл тархин дээр цахиур хагална” хэмээн даналзсаныг Богдын туршуул эзэн хаанд хушуу өргөн дамжуулсан, Гуравдугаарт: Богдын цайллаган дээр Эх дагины барьсан архийг амсалгүй “Чи хэдий Богд хааны хатан, Эх дагина боловч, хошуу ноёндоо хамгаас түрүүн золгох ёсыг огоорон ихэмсэглэв” хэмээн агсарч хатныг алгадан архийг асгуулсан зэргээс шалтгаалан Тунгалаг ванг засаг ноёноос огцруулах даалгаварыг Сэцэн хан Ц.Навааннэрэнд Богд хаан өгсөн гэдэг.

Тунгалаг ван хэдийгээр догшин ширүүн авирладаг, архинд дуртай, төрхгүй нэгэн байсан боловч цаанаа сэтгэл цагаан, ухаалаг, төр шашны зохицоог нэвтэрхий мэддэг, дээдэс доодосыг ялгадаггүй маш хатуу журамтай шударгуу нэгэн байжээ. Тунгалаг вангийн орыг тодруулах ажилд нэлээд зөрчил гарсан бөгөөд зүй ёсоор түүний орыг 9 дэхь үеийн засаг ноён мариат бэйс Цанлигдоржийн (Эх дагина Дондогдулам бэйс Цанлигдоржийн бага хатан байсныг Богд эзэн салгаж хуримласан тухай түүхчид тэмдэглэсэн байдаг. Хэрэв үнэн бол эдний дундаас хүүхэд байхгүй. Ш.П) хөвгүүд болох Сэнгэринчин жонон, Цэрэндэлэг жонон хоёрын аль нэг тус хошууны засаг ноён залгамжлах ёстой байв. Гэвч хошууны зон олон мариат бэйсийн хоёр хөвгүүн бол Буурал ноёны үр (Буурал ноён гэдэг нь дөрөв дэх үеийн хошуу ноён Ц.Гэлэгбампил бөгөөд хамгийн удаан засаглан 57 жил суусан, ард олны дунд “Буурал жанжин гүн” хэмээн алдаршсан нэгэн бөлгөө. Ш.П) алтан ураг бус, түүний тогооч хятадтай цус холилдсон хэмээн зарга шуугиан дэгдээжээ.

Ер нь бэйс Цанлигдорж агсаны энэ хоёр жонон хөвгүүдийн тухай яриа зөвхөн Тунгалаг вангийн орыг тавихад ч гараагүй, бүр үүнээс өмнө 10 дах үеийн засаг ноён Цанлигдоржийн ахмад хөвүүн Лувсандашийн (Бэйс Цанлигдорж 1898 оны сүүлээр нас барсан бөгөөд түүний хүү Лувсандаш 1899 онд засаг ноёныг албыг залгамжилсан ба мөн ондоо үгүй болжээ) орыг залгамжлуулахад хүртэл яригдаж байв.

Ийм ч учраас Цанлигдоржийн төрсөн ах 8 дахь үеийн хошуу ноён Гончигцэрэнгийн ахмад хөвүүн Г.Түмэнтогтохыг 11 дэхь үеийн засаг ноёноор тодруулж байсан байна. 1900 онд үйлдсэн Хөвчийн жонон вангийн хошууны ноёдын угийн эх гэрийн бичмэлд Мариат бэйс Цанлигдоржийн зургаан хөвгүүнээс бага гурав нь болох Цэрэндэлэг, Батбазаржав, Сэнгэринчин нарыг “эдний гурван хүмүүн цөм ухаан бидгуу (ядуу), мөхөс дорой, үсэг бичиг огт таних үгүй” хэмээн тодорхойлсноос харахад (Ноёд тайж нарын гэрийн бичмэлд үр хүүхдүүдийг нь ингэж оюун ухаан, эрдэм номын талаар илэрхий муулж бичдэггүй байсныг доктор Гомбосүрэн абугай: “Хятад цустай”-г илээр хэлэхээс зайлсхийсэн байх талтай хэмээн дүгнэсэн байдаг. Ш.П) хэнийг сонгож болохгүйг шууд хэлсэн Монголын төр ёсны “хар хайрцагны” бодлого хэрхэн яаж уламжлагдаж ирсэний чухал баримт яах аргагүй мөн.

Хөвчийн дайчин жонон ван Тунгалагийг 1914 онд огцорсны дараа нэгэнт Цанлигдоржийн хөвүүдээс засаг ноёноор өргөмжлөх бололцоо байхгүй болсон тул нэг дэхь үеийн засаг ноён Сэцэн жонон Цэвдэнгийн ойрын төрлийн тайж нараас засаг ноёныг сонгон тавих шаардлага гарсан байна. Иймд Сэцэн жонон Цэвдэнгийн ахмад хөвүүн Балганы (Балган бол 2 дахь үеийн засаг ноён Алдарын төрсөн ах юм. Ш.П) шууд удмын хамгийн ойрын хүн алтан ургийн тайж Н.Цогбадрах хамгийн их дэмжлэг авч, одоогийнхоор бол гол “Нэр дэвшигч” болж байлаа.
Хэдийгээр Сэцэн жонон Цэвдэнгийн салбар алтан ургийн удамынхны дундаас олон “нэр дэвшигч” байж болох байсан боловч, гагцхүү тайж Цогбадрах байдгийн учир нь түүнийг алтан ургийн гэдгээс гадна тэр нэгдүгээрт: хошууны туслагч ноён байсан (туслагч-хошууны хоёр дахь ноён гэсэг үг. Ш.П) хоёрдугаарт: Богд эзэн хаантай “баз” хүргэн байсантай (Цогбадрах Эх дагины төрсөн дүү Цэндийн Дэндэвдуламын авааль нөхөр нь байсан. Ш.П) шууд холбоотой байж болох талтай хэмээн үүнийг бичигч мөхөс миний хийсэн ядуухан энэ дүгнэлтийг уншигч эрхэм абугай та бүхэн өршөөн соёрхоно буй за.

Эрдэнэ дайчин жонон чин ван Н.Цогбадрах 1878 он буюу XV жарны шар барс жил Алтан ургийн шууд удамын тэнгэр язгуурт улсад туслагч гүн, дөтгөөр зэрэг тайж Цэрэндоржийн Намсрайжавын гэр бүлд хоёрдугаар хөвүүн нь болж, “Хурхбаян” хэмээх газар төржээ. (Хөвчийн жонон ван Цогбадрах, Ерөнхий сайд Намнансүрэнтэй нас сацуу хүн байжээ. Ш.П) Балчирхан ноёэ (ноёэ-ноёдын бага насны эрэгтэй хүүхдүүдийг хэлдэг. Ш.П) Цогбадрах ухаан орох цагаасаа эхлэн уламжлалт гэрийн боловсрол, хүмүүжил олж, бичиг номонд шамдан суралцаж, чин шударгуу, номхон дөлгөөн аальтай, гүндүүгүй нэгэн болон хүмүүжиж байв. 18 нас хүртлээ монгол бичиг ном үзэн, төрийн албанд бэлтгэгдснээр залуу Н.Цогбадрахын засаг ноёнд өргөмжлөгдөх болсон гол шалтгаан нь нэгдүгээрт: Жонон вангийн хошууны хоёр дахь хүн байсан хоёрдугаарт: Бичгийн өндөр боловсролтой байсан, гуравдугаарт: 1911 оны ҮЭЧХ ялж Монгол улс тусгаар тогтнолоо зарласны дараагаар Цогбадрах Нийслэл хүрээнд ирж Шүүн таслах яамнаа ажиллаж, тухайн үеийн эрх зүйн шинэчлэл хийхэд нилээдгүй үүрэг гүйцэтгэн эх зохиолцож байсан, дөрөвдүгээрт: Ийнхүү чармайж зүтгэснийхээ төлөө Богд эзнээс дайчин цол, тэргүүн зэрэг, улсад туслагч гүнгийн зэрэг хүртэж байсан зэрэг нь шууд нөлөөлсөн нь үнэнд нилээд ойрхон болох болой. 1914 онд улсад туслагч гүн Цогбадрахыг хошуу засагт өргөмжлүүлэхээр харъяат хошууны эрх баригчид бичиг өргөн барьсныг Сэцэн хан Навааннэрэнгээр уламжлагдан Монголын Засгийн газар дэмжиж, Богд хаанд айлтгасанаар түүнийг Хөвчийн жонон вангийн хошууны засаг ноёны сэнтийд залгамжлуулж зарлигдаж засаг төрийн жүн вангийн хэргэм зэрэг хүртээж, гурван нүдний тогосын отго тагнан, шүүн таслах яамны дэд сайдын албан тушаалд давхар талбижээ.

Энэ үеэс эхлэн шүүн таслах яамны тэргүүн сайд Махасамади далай сэцэн хан Навааннэрэн, дэд сайд бэйс Магсаржав, эрхэлсэн түшмэл туслагч гүн Наваангомбо, дэс түшмэл туслагч гүн Чимэгтогос зэрэг хууль цааз, эрх зүйн өндөр мэдлэгтэй түшмэдүүдтэй жүн ван Н.Цогбадрах хамтран ажиллаж эхлэсэн байна.

Ер нь тухайн үед Шүүн таслах яамнаас эрхлэн гүйцэтгэсэн томоохон ажлын нэг бол Ерөнхий сайд Сайн ноён хан Намнансүрэнгийн тушаалаар Сайн ноён ханы багш Чимэддорждоной бэйс, сүжигт номунхан Цэдэнбалжир, нэрт соён гийгүүлэгч Жамсрангийн Цэвээн (нууц нэр нь Бэгзеев. Ш.П) Оросын нэрт эрдэмтэн Рязановский (Тухайн үед Харбинд байсан. Ш.П) нарын тусламж зөвлөмжтэйгээр боловсруулан гаргасан эрх зүйн томоохон баримт болох “Монгол улсын хууль зүйлийн бичиг” хэмээх 65-н дэвтэр юм. Энэхүү 65-н дэвтэрийг “Их засаг”, “Их цааз”” (Ойрад цааз), “Халх журам” зэрэг эртний хуулийн үнэт эрх зүйн баримтат дурсгалын үргэлжлэл төдийгүй төрт ёсны өнийн уламжлалт монголчуудын дэлхийн эрх зүйн түүхэн сан хөмрөгт оруулсан тодорхой хувь нэмэр хэмээн судлаачид өндөр үнэлсэн байдаг.

Дэд сайд Цогбадрах тус яаманд алба хашихын хамт “Хууль зүйл залруулан зохиох сайд түшмэдэд 1915.11.07-ны өдрөөс эхлэн сонгогдон томилогдож, энэ ажилд олон жил зүтгэснээс гадна дээр дурьдсан 65 дэвтэр эрх зүйн бичиг баримтанд өөрийн тодорхой хувь нэмрээ оруулсан байдаг.

Монгол улсын хууль эрх зүйг боловсронгуй болгоход жүн ван Цогбадрах ихээхэн анхаарч ирсний дотор дөнгө дөнгөлүүлэх ялд унасан нэгнийг ялын хугацаанд нь төмөр гинж зүүн гудамжны хог цэвэрлүүлэн зөөлгөж хөнгөвчлөх, Богд хааны “мөчилгөн жилийг” тохиолдуулан цаазлуулах ялтай ялтаны амийг хэлтрүүлэн гянданд хорих, албан тушаал нэр төрдөө эрдэн олон тайж, түшмэл, ард жасаанаас мал хөрөнгө, мөлжин ашигласан албан тушаалтан хэнийг ч болов шууд огцруулан цээрлэл үзүүлж байх, хулгай явсан тайж нарыг хууль ёсоор зэргийг нь эвдэж харц болгох зэрэг саналуудыг боловсруулж Богд эзнээр батлуулж чадсан байна. Ийм чигч, шударга ёс, эрх тэгш байдлыг эрхэмлэсэн олон арга хэмжээг санаачлан мөрдүүлсэн нь тухайн үеийн шүүн таслах яам, түүний удирдлагын үйл ажиллагаатай шууд холбоотой.

1915 оны Хиагтын гурван улсын гэрээгээр Монгол улсын тусгаар тогтнолыг устгаж, Автономит эрхтэйгээр үлдээж улмаар 1918 оны сүүлчээс эхлэн ДИУ-аас цэрэг зэвсгийн хүчээр Монгол орныг түрэмгийлэн эзлэх бодлогыг идэвхийлэн явуулж эхлэв. Чухамхүү энэ үеэс Монголын тэргүүний дэвшилтэт, үндэсний эх оронч удирдагчдын дунд, газар нутгаа авран хамгаалж, Монгол улсын тусгаар тогтнолыг сэргээх арга замыг хайж байв. Энэ үед Монголын тусгаар тогтнолд дайсагнасан гадаад, дотоодын тодорхой хүчний явуулгаар 1911 оны ҮЭЧХ-ын гол удирдагчид болох Сайн ноён хан Намнансүрэн, Чин ван Ханддорж, Да лам Цэрэнчимэд Түшээт хан Дашням, Засагт хан Сономравдан, Эрдэнэ далай ван Гомбосүрэн, Бинт ван Гончигсүрэн нарын зэрэг эх оронч төрийн зүтгэлтнүүд учир битүүлэгээр хорвоог орхиж, улс төрийн тавцангаас нэгэнт үүрд явцгаасан байна.
Автономит Монгол улсын эргэн тойронд улс төрийн ээдрээтэй нөхцөл байдал бий болж, нэг талаас Барон Унгерн болон Октябрийн хувьсгалын ялалтанд шахагдсан цагаантнууд орохоор зэхэж, нөгөө талаас ДИУ-ын Засгийн газар улаантнаас хам-гаалах нэрийн дор генерал Сюй Шү Жан тэргүүтэй цэргийн хүчийг цагаантнаас өрсөн Монголд оруулж эхлэсэн зэрэг энэ үед Богд Жавзандамбын Засгийн газар хийгээд ҮЭЧ-ний удирдагчдын дунд түүнээс гарах арга замыг хайж, Зөвлөлт Орос, Япон, Америк зэрэг том гүрнүүдэд хандах, улс төрийн нам, бүлэглэл яаралтай байгуулахад хүргэж байлаа.

Энэ нөхцөлд Монголын тусгаар тогтнолын төлөөх тэмцлийг оройлон удирдах шинэ шинэ зүтгэлтнүүд нийгмийн захиалгаар улс төрийн тавцанд зүй ёсоор гарч иржээ. Тэдний нэг бол яахын аргагүй Богд гэгээний шадар сайд, Шүүн таслах яамны дэд сайд, дайчин жонон, засаг төрийн жүн ван Н.Цогбадрах мөн.

ДИУ-ын цэрэг, зэвсгийн хүчээр Монгол орныг эзлэх нь тодорхой болсон 1919 оны намар цагт Нийслэл хүрээнд байсан Хатанбаатар С.Магсаржав, Манлайбаатар Ж.Дамдинсүрэн, Дайчин жонон ван Цогбадрах, Эрдэнэ шанзуб Да лам Дашжав, Да лам Пунцагдорж, Бэйл лам Лувсанбалдан нарын дэвшилтэт эх орончид тухайн цаг үеийн байдлыг авч хэлэлцэхээр энд тэнд цуглан хуралдаж Хятадын дарлалаас яаж гарах талаар ярилцаж байсан нь Монгол улсад улс төрийн нам үүсэх анхны алхмуудын нэг байсан гэдэг. (Үүнийг “засаг ноёд нарын анги бүлгийн нам” хэмээн нэрийдэж байжээ. Ш.П).

 1920 оны 09-р сарын 11-нд Манлай ван Хатанбаатар нарыг Хятадын цэргийн хүчнийхэн баривчласнаас хоёр хоногийн дараа буюу 9-р сарын 13-нд “Засаг ноёдын нам”-ынхан нууцаар Туул голын хөвөөнд зусаж, намаржиж байсан Дайчин жонон ван Цогдбадрахын гэрт хуралдаж, урьд хэлэлцэж тохирсон зүйлээ түр хойш тавьж, Хойд зүгт тусламж гуйхаар явсан Ардын намынхны хэрэг ямар болж ирэхийг чих тавин чагнаж суухаас өөр аргагүй болов хэмээн хэлэлцээд, найдлага тавихаас өөр аргагүй болсон байна.

Жонон ван Цогбадрах Хятадын дарангуйллын үед ч, Барон Унгерны сэргээн босгосон автономитын үед ч тус тус таван сар аль алинд нь тодорхой өндөр албан тушаал хашжээ.
Энэ нь чухамдаа Хөвчийн Жонон ванг тэд өөрсдийн чухал албан тушаалд дайчлан шахаж ажиллуулсан нь түүнийг “гуйвамтгай эх оронч” биш гэхээсээ илүүтэй тэд түүний асар их нэр хүнд, авъяас чадварыг ашиглах гэж оролдож байсанд оршино.

Ийнхүү 1921 оны Үндэсний ардчилсан хувьсгалтай золгож, ардын эрхтэй, хэмжээт цаазат Монгол улсын эхний жилүүдэд 1924 оныг хүртэл Богд хааны Шадар сайд, харъяат хошууны засаг дарга, цэргийн яамны цэргийн эмнэлгийн хэлтсийн туслах түшмэл зэрэг засаг төрийн алба хашиж байлаа. Тэрээр Ардын засгийн өнгөнд гурван удаа улс төрийн хилс хэрэгт баривчлагдан, хот хөдөөд байсан хөрөнгөө хоёр удаа хураалгаж байжээ.
Анх удаа 1922 онд гүн Цэрэнпилийн хэрэгт холбогдуулан мөнгөөр тусалсан хэмээн Цогбадрах ноёныг таван жил гянданд хорихоор шийтгэсэн боловч дараагаар нь үнэн зөвийг нь олж, холбогдолгүй болохыг нь тогтоон 27 хоног хорьж байгаад сулласан байна.

1929 онд Улаанбаатар хотод хөрөнгөө хураалгахдаа 400 хувь, хөдөөд хэдий хувь хөрөнгөө хураалгаснаа мэдээгүй өнгөрчээ. (нэг хувь гэдэг нь 30 төгрөгийн үнэтэй үл хөдлөх ба нэг адуу, нэг үхэр, 0.6 тэмээ, таван хоньтой тэнцэх хөдлөх хөрөнгө юм. Ш.П).

Энэхүү хөрөнгө хураалтын дараа Цогбадрахынд 32 хувь хөрөнгө үлдсэн гэдэг. Энэ тухай Жонон вангийн бүсгүй дүү Бадамцэндийн хүү С.Навааны дурссанаар хотын гэрээс нь 20 гаруй тэрэг, хөдөө гэрээс нь 10 гаруй тэрэг, бүгд 40 тэмээн тэрэг хөрөнгө хураалгасан тухай ярьсныг доктор, хурандаа Гомбосүрэн тэмдэглэсэн нь бий.
Хоёрдахь удаа нь Жонон ванг 1931 оны 9-р сард Богд хан уулын Богинын аманд намаржиж байхад нь Дотоодыг хамгаалах газраас дайчлан баривчилж “Банчин Богд өчнөөн цэрэгтэй ирж Ардын засгийг устгана, феодал баячуудын хөрөнгийг дахин ху-раана, хойд Орос улсад өлсгөлөн тохиолдож Монголын мал махыг толгой шийрийг хүртэл зөөж байсан” гэсэн цуурхал тараасан хэргээр хилс хэрэг тулган ДХГ-ын тусгай комиссын тогтоолоор 10 жил хорих ялаар шийтгэсэн байна. Энэ удаад ямар нэг шалтгаанаар 1 жил 6 сар хоригдоод суллагджээ. Тэрбээр хожим нь “Ардын засаг байгуулаад бидний ноёд түшмэд, хутагт хувилгаадын зэрэг хүмүүсийн хөрөнгө юмыг хураах зэргээр хортой болсоноос биш ашигтай болсон зүйлгүй” хэмээн ил тод хэлж, “Энэхүү эрх ашгаа алдсан бид нар бүгдээрээ нийлж тэмцээд эргүүлэн авч чадна гэж санахгүй байна” гэж чин шударгаар өчиж байсан байна.

Сүүлчийн удаа Н.Цогбадрахыг 1937 оны намрын сүүлээр дахин баривчилж Ёнзон хамбын эсэргүү бүлэгт хамааруулан цуурхал тараасан, хорлон сүйтгэсэн, зэвсэгт бослогод бэлтгэж байсан хэмээн ял тулгаж гэм зэмгүй 61 хүний хамтаар шүүхийн шийдвэргүйгээр Онцгой бүрэн эрхт комиссын 1937 оны 12-р сарын 3-ны өдрийн 5-р хурлын тогтоолоор буудан алж, хөрөнгийг нь хураахаар хэлмэгдүүлсэн юм.

Ийнхүү Монгол төрийн түшээ, тусгаар тогтнолын төлөө цогтой тэмцэгч Н.Цогбадрахыг Ардын засгийн өнгөнд элдэв хилс хэрэгт хэлмэгдүүлэн хавчсаар эцэст нь алтан амийг нь хөнөөснөөр дуусчээ. Түүнээс хойш 49-н жилийн дараа буюу Монгол улсын Дээд шүүхийн 1996 оны 08-р сарын 27-ны өдрийн №262 тоот тогтоолоор түүнд холбогдсон 1931 оны хэргийг 1992 оны 1-р сарын 16-ны өдрийн 1 тоот Дээд шүүхийн цэргийн коллегийн магадлалаар 1937 онд хамрагдах хэргийг нь хүчингүй болгон, Жонон ван Цогбадрахыг цагаатгаж, үр сад ах, дүү төрөл төрөгсдийнх нь сэтгэлийг онгойлгож цээжийг нь тэнийлгэжээ.

Нийтлэлийнхээ эцэст өнгөрсөн зун (2006 оны 6-р сард) болсон нэгэн явдлыг дурсан өгүүлье. Миний бие 6-р бичилд өөрийн амьдардаг байрныхаа гадаа хэдэн хөгшчүүлтэй энэ тэрийг хөөрөлдөн суутал манай байрны Чимэддагва багшийн (ЭМШУИС-д олон жил багшилсан, олон эмч нарыг бэлтгэн гаргахад өөрийн нөр хөдөлмөрөө зарцуулсан сурган хүмүүжүүлэгч, биохимич хүн юм. Ш.П) ач охин Ариукаг (Ариунаа) нэгэн настай эмэгтэй юунаас ч болсон юм загнаж гарч байна аа. Хүүхэд учир зүггүй загнаж буй эмэгтэйг (нэрийг нь мэдэх боловч бичихийг хүссэнгүй. Ш.П) харсан миний дургүй хүрч, нөгөө хүнийг дуудаад: “Та наад учир мэдэхгүй хүүхдээ загнаад хэрэггүй биз ээ. Таньд сайн юм болохгүй. Учир нь наад жаахан охин чинь нэгдүгээрт алтан ургийн удмын хүүхэд, хоёрдугаарт Богд гэгээнтний эх хатантаны маш ойрын цусан удмын хүн юм шүү. Та загнаад сайн юманд хүрэхгүй” хэмээн хэлтэл уг эмэгтэй учиргүй сандарч Ариукаг аргадаж байж билээ. Ингэж хэлсний учир нь Чимэддагва багшийн гэргий Ш.Нарантуяа бол Хөвчийн Жонон вангийн хүү Дунд Шийтэрийнх нь охин бөлгөө. Өнөөдөр Ариука охин өвөө эмээгийнхээ хамтаар Чех улсад яваа.

Ийнхүү Хөвчийн жонон ван Н.Цогбадрах хошууны тамгын бичээчээс олноо өргөгдсөн Монгол улсын Шүүн таслах яамны дэд сайд, Цэргийн яамны тэргүүн сайд хүртэл дэвшиж, дөтгөөр зэрэг тайжаас Хошой чин ван цол хэргэм хүртсэн, хошууны засаг ноёноос Хан Хэнтий уулын чуулганы дарга хүртэл төрийн өндөр алба хашсан, Монгол төрийн төлөө сэтгэл үл алдарсан, амь насаа үл огоорон зүтгэсэн Чингисийн алтан ургийн түүхт хүмүүн байсныг үнэн түүх гэрчилнэ.
Монголын мөнх хөх тэнгэр үүрд ивээг!!!
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Төрийн алба хаагчдад 300 мянган төгрөг өгөхийг Та дэмжиж байна уу?
  • Дэмжиж байна.
  • Дэмжихгүй байна.