Д.Нацагдорж
2017 оны 12 сарын 30
Ардыг гэгээрүүлэх яамнаас (АГЯ) 1926 оны эхээр Герман, Францад томилсон дарга, сургагч нарт өгөх зааврыг боловсруулан баталж, нийслэлийн дунд сургуулийн сурагчдаас сурах авъяас бүхий 35 хүүхдийг сонгон багшийн хамт явуулжээ. Тэдгээр оронд суралцах сурагчдыг хэвлэл, уран дархан, хүн ба мал эмнэлгийн сургуульд сургаж эмч, инженер, багш нар бэлтгэхийг гол зорилт болгожээ. 1926 оны сүүлчийн улирал гэхэд Орос, Герман, Францад 16 сурагч суралцаж байсан нь улс оронд шаардагдах мэргэжлийн боловсон хүчний эрэлт хэрэгцээг хангаж чадахааргүй байв. 

Тиймээс гадаад дахь сургуульд монгол сурагчдыг нэмэн илгээх асуудал тулгарчээ. Ленинградад (Санкт-Петербург) Цэргийн улс төрийн академид суралцаж байсан Д.Нацагдорж сургуулийн чөлөөгөөр буцаж ирээд эргэн очилгүй Бүх цэргийн зөвлөлд түшмэлээр тохоогдон ажиллахдаа цаашид суралцах хүсэлтэйгээ АГЯ-нд гаргаж Жибин (Япон) улсын Токио хотноо сургуульд явуулах өргөдлөө гаргаж өгчээ.

Төдөлгүй НТХ-ны зохион зааварлах зөвлөлийн хурлаар Японд монгол сурагч явуулахыг түдгэлзэж Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нарын хэдэн хүнийг Герман улсад илгээжээ. Тэд морин өртөөгөөр гарч, Алтанбулаг хүрч, Улаан-ѫд орж нутгаар дамжин Германд очжээ. Герман, Франц дахь монгол сурагчдын багш Б.Ишдорж (Буриад) байв. Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нар Берлинд очоод гадаадын иргэдэд зориулсан герман хэлний сургуульд суралцав. Тэд С.Вольф гэдэг багштай танилцаж, хичээл сургуульдаа шаргуу зүтгэж хэлний боловсролоо дээшлүүлэхийн сацуу тэр багшийг монгол хэл сурахад нь тусалж байв. 1927 онд Д.Нацагдорж герман хэлийг овоо сайн сурч хамт суралцаж байсан монгол нөхөддөө хэлмэрч хийж тусалдаг байв. С.Вольф багш Д.Нацагдоржтой хамтран хичээллэх явцдаа түүний хэлний авъяасыг мэдэрч Б.Ишдорж багштай тохиролцож Лейпциг хотод ажиллаж байсан Дорно дахиныг судлаач нэрт эрдэмтэн Э.Хэништэй холбоо барин Монголын хэлний боловсрол сайтай сэхээтэнтэй ойр дотно ажиллаж судалгаа шинжилгээний арга чадвар эзэмшихэд нь тус дэм болохыг хүсчээ. 

Энэ хүсэлтийг нь Э.Хэниш дуртай хүлээн авчээ. Тэр үед Лейпцигт Лувсаннамжил, Аюурзана нар газар зүйн чиглэлээр, Лувсандамдин, Баатарсэнгэ нар ном хэвлэлийн мэргэжлээр суралцаж байв. Ингээд Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нар Берлинд хэлний сургуульд жил суралцаад 1927 оны дундуур Лейпцигт очжээ. Тэд Лейпцигт очихдоо мэдэх таних хүнгүй тул нэгэн айлд байжээ. Тэнд дээд сургуульд дэвшин суралцах гэтэл дунд сургууль төгсгөсөн гэрчлэх баримт бичиг байхгүй тул ийм бичиг ирүүлэх хүсэлтийг Монгол руу АГЯ-нд уламжлаад хариу иртэл Э.Хэнишийн удирдлаганд манж, орос хэлийг харьцуулан үзэж байв. Сургуулийн амралт эхэлж газар хол, зардал бэрх тул нутагтаа ирж чадалгүй Швед улсад очиж амрах эрх олдсон боловч хил нэвтрэх зөвшөөрөл олдоогүй тул Германы амралтын газар, байгалийн үзэсгэлэнт газруудаар аялан амарч байжээ. 

1928 онд АГЯ-наас Д.Нацагдорж, Д.Пагмадулам нарт дунд сургууль төгсгөсөн гэсэн баримт бичиг бүрдүүлж, бусад сурагч нар нэгэн адил өөр сургуульд тэнцэн суралцаж болно гэсэн хариу ирсэн тул Д.Нацагдорж Дорно дахины судлалын ангид сонсогчоор суралцаж, Д.Пагмадулам эмэгтэйчүүдийн сургуульд орж түр суралцаад хүн эмнэлгийн сургуульд суралцсан байна. Д.Нацагдорж Лейпцигийн дээд сургуульд сэтгүүлч мэргэжлээр сурах хүсэлт гаргаснаар Э.Хэнишийн дэмжлэгээр тэр сургуульд сонсогчоор суралцжээ. Д.Нацагдорж Лейпциг нь дорно дахины судлалын гол төв болж байсан тул хэлний ба утга зохиолын талаарх лекц сонсч байв. 

Хөрөнгөтний засаглалтай Герман нийгмийн зөрчилтэй тул сурахдаа мэрийх, үе цагаа мэдэрч болгоомжтой сэрэмжтэй байх, ангийн тэмцлийн утга учрыг Д.Нацагдорж нөхөддөө тайлбарлаж өгдөг байв. Хамт суралцагчид нь ч Д.Нацагдоржийг мэдэж сурснаараа биднээс илүү, сурахын ач холбогдлыг бидэнд сайтар ойлгуулдаг байсан бөгөөд сургагч-багш байсны дайтай нөмөр нөөлөгтэй байсан гэж үнэлдэг байв. Д.Нацагдорж тэнд сурч байхдаа монгол сурагчдын дунд бичмэл сэтгүүл санаачлан гаргажээ. Сэтгүүлийнхээ анхны дугаарыг 1928 оны 9-р сард гаргаж Герман, Франц, Орост сурч байгаа монгол сурагчдад илгээжээ. Тэргүүн нүүрийн “Манай зорилго” өгүүлэлд “Бидний сурагчдын зорилго болбоос Баруун соёлоос сураад харъяат улс ард олондоо тус хүргэсүгэй!” гэж бичсэн байна. Д.Нацагдорж Элдэв-Очир гэдэг нууц нэрээр хэд хэдэн өгүүлэл бичиж уг сэтгүүлдээ нийтлүүлжээ.

Д.Нацагдоржийг “Хуушаан”, “Жийдаан Хуушаан” гэдэг байв. 1929 онд гадаадад суралцаж байсан зарим монгол сурагчийг феодал, тайж гаралтай гэж гэдрэг татахаар Д.Нацагдорж оржээ. Тэрбээр ирээд ШУХ-ийн дуун ухаан, түүхийн тасагт оюутан байв. 1930 онд түүний нөхөд тэднийд шинэ жил тэмдэглэснээс нүд үзүүрлэгдэн хавчигдах болж тайж язгууртан гэж хувьсгалч нэрээр нэрлэгдэн чичлүүр болж эхлэв. Гэвч Д.Нацагдорж хэлмэгдэхээсээ өмнө гадаадын хоёр газар явж боловсрол олсон манай нэр төртэй ууган сэхээтний нэг мөнөөс мөн. 
Германд сурсан Д.Нацагдоржийн үеийнхнээс сугарч үлдэн хар толбод өртөөгүй хэн ч байсангүй их, бага шийтгэл үзсэнийг үгүйсгэх аргагүй. Тэд харьд газар үзэх гэж очоогүй хүн төрөлхтний хуримтлуулсан агуу их өв соёлын дээжээс суралцан ирж монгол зон олондоо түгээх нь харалган удирдагчид, До яамны түшмэд нарт юуны гай болсон байх билээ. Тэдний ой ухаанаар бүтэж нэрлэгдсэн мартаж болшгүй өв соёл баларч бүдгэрээгүй билээ. 
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Ж.ГУН-ААСҮРЭН
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрыг солих хэрэгтэй юу?
  • Хэрэгтэй
  • Хэрэггүй