Талийгаачийн сүнс алуурчинг тамласаар хэргийг нь хүлээлгэжээ
2018 оны 2 сарын 3

- Цуст аллагын нууц буюу сүнсний гайхамшиг -
1960-аад оны эхээр хүн амины хэрэг санаатай үйлдсэн “балиус” Сэрдамба гэгч эр сэргийлэх дээр ирж хэргээ хүлээсэн гэдэг. 
- Хэрэгтэн та ямар учраас хэргээ хүлээх болов? гэж мөрдөн байцаагчийг асуухад,
- Намайг тэр хүний сүнс нь зовоож тарчлаагаад байсан юм гэж хариулаад уурлуулсан төдийгүй, 
- Чи юугаа солиороод сүнс, мүнс яриад байгаа юм? гэхэд, 
- Нээрээ та нар даанч үнэмшихгүй л дээ гэжээ. Мөрдөн байцаагч нь түүнийг тавлан тохуурхаж,
- Тэгээд чамайг хэргээ хүлээхээр тэр сүнс чинь “сайн хүн” гэж магтаж байна уу? хэмээн асууж хөхөрчээ. Алуурчин Сэрдамба ч, 
- Та нар даанч ч үнэмшихгүй л дээ. Хэрвээ тэгээгүй бол би солиорсон биш сайн дураараа цаазын илдэн дор толгойгоо тавьж өгнө гэж юу байхав. Одоо сүнс намайг зовоохоо больсон. Санаа амарлаа. Гэхдээ би хэргээ сайн дураараа хүлээсэн болохоор буудан алах ял авахгүй биз дээ гэж хэлжээ. Үүнийхээ хүчинд ч тэр цааз авалгүй үлдсэн бөгөөд Хар айрагийн шоронд байхдаа сүрьегээр насан өөд болжээ. “Балиус” Сэрдамба шоронд байхдаа “халаас” Дамба гэдэг гал хамдаа энэ тухайгаа ярьсан нь нэг хэсэгтээ л үлгэр домог шиг яригддаг байжээ. Ингээд “балиус” хэмээх Сэрдамба агсны тухай болон түүнд тохиолдсон явдлын тухай ам дажсан яриаг нэмэр хачрыг нь хасан яг таг ярьснаар нь бичиглэж байна. 

...Сэрдамба Усны гудамжинд төрсөн хүүхэд. Эцэг нь хэн болох нь тодорхойгүй бөгөөд хүмүүсийн ярилцах нь хужаагийн эрлийз гэгддэг байлаа. Хар багаасаа эхдээ эрхэлж өссөн тэр 7-р ангиа төгсөөд л гудамжинд гарчээ. Хятад ажилчдын клубын хужаа, местный орос, үл бүтэх монгол залуус гээд нийлэхгүй хүн гэж үгүй. 18 настайдаа махны балиусаар Төмөрчний гудамжны атаман “шөвөг” Төмөрөө гэгчийг гэдсэнд нь дүрэн шоронд орсноор “балиус” гэдэг хочтой болжээ. Найман жил шоронд суугаад гарч ирэхэд тэр хүмүүжих нь бүү хэл харин ч бүр хэн нэгэнд хонзогносон мэт хорон үйлдэлтэй болж хувирсан байлаа. Гэхдээ тэр багагүй муу санаа суусан учраас яль шальгүй юман дээр гоомой хөдлөх бус томоохон дээрэм хийчих санаа өвөрлөж явдаг байв. Тэрбээр хужаа нарыг мөнгөтэй гэдгийг гадарладаг боловч зуудаг нохойгоо хашаандаа сул тавьчихаад унтдаг болохоор яаж ч чадахгүй байлаа. Тэгээд ч өдрийн цагаар халаасандаа сохор ч зоосгүй явдаг хужаа нарыг яагаад ч нэмэргүйг сайн ойлгож байв. Түүнтэй нийлж нөхөрлөдөг хүмүүсийн дийлэнх нь эрлийз залуус байсан болохоор хятадуудыг дээрэмдэх хүсэлгүй болжээ. Тэгээд ч ямар ч хужаа алж байсан ч мөнгөө зааж өгөхгүй гэдгийг гадарлаж байжээ. Ингээд л Уртцагаан, Туулын хавиар эргэлдэн атамануудтай гар зөрүүлэх, бас пиво уусан шигээ цаг хугацааг өнгөрөөнө. Ингэж явтал нь нэгэн нөхөр нь,
- Нууцаар мэргэ төлөг хийгээд лам байгаад хар болсон хүмүүс хатуу эдлэл ихтэй дээ гэхэд нь чих нь сортос хийсэн гэдэг. Тэгээд л мань эр тийм хүмүүсийн эрэлд хатжээ. Сэмхэн харж сураглаж явсаар Амгаланд нэгэн мэргэн хүн байдаг сураг сонсчээ. 

Хүмүүсээс лавлахад их л хүн очдог, сайн ч хүн гэсэн сураг сонсов. Хүн их очдог юм чинь мөнгөтэй л байж таараа гэж бодоод мань эр судалгаа хийжээ. Жанжин клубын хойхно байдгийг мэдсэн бөгөөд очиж сайн харжээ. Хашаан доторхи байшинд Жалбуу гэгч мөнөөхөн харлаг (лам байгаад хар болсон хүн) суух агаад, өмнөх гэрт нь цай хоолыг нь хийж өгдөг өвгөн, эмгэн хоёр аж төрдөг аж. Хүмүүсийн ярилцах нь Жалбуу түвд эцэгтэй бөгөөд шаггүй мэргэн. Бас ч их хөрөнгө зоорь ихтэй нэгэн болох нь тодорхой болжээ. Жалбуу буян номын хүн учраас сүсэгтэн олноо айлгаж ичээхгүй гэсэндээ нохой тэжээдэггүй байсан нь алуурчинд таатай боломж олгожээ. Тэгээд нэгэн үдэш гэртээ орж ирээд ээждээ,
- Би зуныхаа амбаарт орж хонолоо. Бүү саад болоорой гээд гарчээ. Мань эр ч тэр дороо хашаанаасаа сэмхэн гарч хужаагийн хөлсний морин тэргээр Амгаланг зорилоо. Тэнд очиж буугаад шөнө дүл болохыг бусдад ажиглагдалгүйгээр хүлээж байлаа. Шөнийн 02 цаг болоход мань эр өндөр шургааган хашааг сэмхэн давж орлоо. Хачирхалтай нь ламын байшингийн хаалга онгорхой байжээ. Баримжаагаар алхсаар шүдэнз зуртал байшингийн зүүн хойд булангаас нэгэн хүн,
- Хэн бэ? гэсээр өндийхөд нисэх мэт дүүлэн хүрч балиусаа хоолой дээр нь тавин,
- Дуугарвал чинь ална шүү. Мөнгө, алтан эдлэлээ хаана байгааг зааж өг гэж чихэнд нь шивэгнэн хэлжээ. 

Өвгөн ч бүгшүүлэн ханиаснаа, 
- Би чамайг хэн болохыг чинь мэдэхгүй. Надад алт, мөнгө гэж юу байхав. Орны толгой дээрх хайрцганд хэдэн цаас бий байх. Түүнийг аваад амийг минь өршөө гэхэд нь Сэрдамба шууд л хоолойг нь хэрчиж орхижээ. Түүнийг үхэтхийн унасны дараагаар мань эр орны өмнөх лаа асаан хайрцган дахь мөнгийг аваад алт, мөнгө хайсан авч олдохгүй болохоор орхиж явжээ. Ингээд тэр шөнөдөө явган явсаар гэртээ ирж хоносон аж. Мань эр ч магааш өглөө нь гэмт хэргийнхээ тухай сонсохоор эртлэн гарчээ. Тэр урьд орой нь зүсээ сайтар хувиргасан байсан учраас айх аюулгүй байлаа. Үдээс урагш сураг ажиг гарсангүй. Сэрдамба яагаад ч юм түгшиж эхэллээ. Үдээс хойш нь гудамжинд зөрж өнгөрсөн хүн бүр л нэгэн зүйлийг ярьж байгаа нь жижигхэн Улаанбаатар даяар дорхноо тарсны илрэл байлаа. Түүнийг Уртцагаан дээр очиход найзууд нь яг энэ тухай ярьж байлаа. Амгаланд байдаг нэгэн баян өвгөн ламын хоолойг нь хэрчиж алсан гэнэ. Бараг л шуудай дүүрэн алт эрдэнэс, 100-аад мянган төгрөг байсныг нь дээрэмдэн одсон бөгөөд хашаанд нь байсан өвгөн, эмгэн хоёр алуурчинг мэдэлгүй өнгөрөөсөн гэнэ. Ийм яриа сонсоод 850-хан төгрөг дээрэмдсэн Сэрдамбын эгдүү нь хүрэн хөмхийгөө зуусан гэдэг. Маргаашнаас нь эхлээд сэргийлэхийнхэн “сайн эрс”-ийг шалгаж эхэллээ. Тэр ч бүү хэл Сэрдамбыг дуудуулжээ. 

Мань эрийн өвдөг чичирч байсан ч сэтгэл зүйгээ сайтар бэлдсээр явж хүрэв. Мөрдөн байцаагч ч олон таван үггүй,
- Чи, нөхөр минь Амгаланд шөнө дүлээр юугаа хийж явсан юм? гэж асуухад Сэрдамба зүрх нь түг түг цохилсон боловч,
- Намайг Амгаланд очиж хүн алсан гэх гээд байна уу? Та нар боль доо гэж хэлээд инээхэд нь,
- Чи тэгвэл хэн нухсан байж болохыг хэлээд аль гэж гуйсан байдалтай хэлжээ. Сэрдамба ч, 
- Энэ чинь та нарын ажил биз дээ? Намайг ажилд авчихвал би алуурчинг олж өгч болох юм гэж хэлэхэд сэргийлэхийнхэн түүнийг хөөж гаргажээ. Сэрдамбын айдас хүйдэс бүрмөсөн арилжээ. Хэдийгээр 850 төгрөг авсан ч гэлээ энэ нь тухайн үедээ маш их мөнгө байлаа. Тэр хэнээс ч айж эмээлгүйгээр хувцаслан архи пиво уун хүүхэн шуухан эргүүлдэж явсаар байв. Аллага гарснаас сар илүүтэйн хойно нэгэн шөнө даанч аймшигт явдал тохиолдсоноор энэ эрийн амьдралыг орвонгоор нь эргүүлж орхих нь тэр. 

Шөнө дунд унтаж байтал нь хэн нэгэн хучлаганаас нь татах шиг болжээ. Гайхаж өндийвөл өмнө нь толгойгоо мөрөн дээрээ унжуулсан өвгөн зогсож байх нь тэр. Орилох гэсэн боловч дуу нь ч гарсангүй. Гар хөл нь ч хөдөлсөнгүй. Сарны гэрэлд яг тэр шөнө цааш нь харуулсан өвгөн лам болох нь мэдрэгдэв. Тэрбээр ламын царайг сайн хараагүй. Эргэлзсэн аятай хартал нүүр нь үл мэдэгдэх хөх гэрэлд тодрон харагджээ. Хэлээ хазан завжийг нь даган цус урсаж байх агаад хэрчигдсэн хүзүүнээс нь цус зогсолтгүй урсах аж. Ийн хэсэг хугацаа өнгөрсний дараагаар мөнөөхөн цогцос,
- Чи алуурчин. Очиж хэргээ хүлээ. Тэгэхгүй бол би чамайг өөрийн гараар тамд аваачина гэж хоолойгоо хэржигнүүлэн, цус үсчүүлэн хэлэхэд нь мань эр ухаан алдах шахаж байлаа. Аргаа барсан Сэрдамба,
- Чи намайг алаад аль гэж хэлэхэд дуу нь гарлаа. Тэр маш чанга орилов. Хачирхалтай нь ээж нь сэрсэнгүй. Үхдэл түүнд,
- Маргааш очиж хэргээ хүлээж, үйлийн үрээ эдлэ хэмээн тушаагаад гэрийн тооноор нисэн гарч замхран одов оо. Сэрдамбын бие нь усан хулгана болтлоо хөлөрч, хөнжил дэвсгэр нь шал нойтон болсон байв. Саяны хэрэг явдал зүүд, үнэн болохын алийг нь ч мэдэхгүй алмайран байснаа, 

- Ээж ээ! хэмээн ориллоо
- Өөв. Чи яагаад унтаж чадахгүй байна? Архи дарс уусаар байгаад бие чинь болохоо байж дээ.
- Та түрүүн юм анзаарсан уу?
- Юуг анзаарсан гэж. Чамайг дуудахаар чинь л сэрлээ шүү дээ. 
- Та гэрлээ асаагаач.
- За, тэгэхээс. Чи архи дарсаа бага уугаач гэсээр ээж нь босч гэрэл асаалаа. Сэрдамба хөнжил дэвсгэр болон орныхоо өмнөх газрыг хартал нилдээ цус болжээ. Бүр ч ихээр айн хирдхийсэн Сэрдамба,
- Ээж ээ! Үүнийг хар даа.
- Юу юм бэ дээ? гэсээр ээж нь ирж заасан газар руу нь харснаа
- Ямар юм харсан гэж? хэмээн гайхан асуухад,
- Цус, цус. Та энэ их цусыг харахгүй байна уу? гэж заалаа. 

Ээж нь харж харж,
- Чи ч бүр архины цагаан солио гээч юм тусчээ. Гандан гарч ном уншуул. Одоо байтлаа хий юм хардаг болох нээ хэмээн загнаад орондоо орлоо. Сэрдамба гэрлээ унтраасангүй. Гайхалтай нь цус нь багасан багассаар бүр алга болов. Энэ шөнийг тэр арай хийн өнгөрөөлөө. Өглөө нь нойрмоглон босоод сэргийлэх рүү явахчаан аядав. Түүнд шорон, цаашлаад цаазын ял сонсоно гэдэг мэдээж хэрэг айдас хүйдэс дагуулсан хэрэг байв. “Шөнийн явдал зүүд байсан бол яах вэ? гэдэг бодол төрөнгүүт гэрээдээ буцлаа. Гэвч тэр “Шөнө дахиад л намайг зовоовол яах вэ? “гэж бодоод ёстой л тасартлаа уухаар шийджээ. Өдөржин архидсаар тасарчээ. Шөнө дунд хэн нэгэн сэрээлээ. Ам нь аймшигтай цангаж байх юм. Өмнө нь нөгөөх л үхдэл зогсож байх юм. 
- Чи яагаад хэргээ хүлээсэнгүй вэ? гээд л үхдэл ойртон ирж биенд нь уусан орлоо. Түүний хоолойг яг өөрөө хэрчихэд нь цус нь олгойдон амьсгалах аргагүй болж байлаа. Энэ маягаар шөнөжин тарчилгаж байтал ашгүй үүр цайхтай уралдаж сүнс явж одлоо. Энэ бүхнийг ээж нь бас л мэдсэнгүй. Үс нь сэгсийсэн аймшигтай дүртэй хүүгээ харсан эх нь,
- Хүү минь. Наад хар ус чинь чамайг хөнөөнө шүү гэж үглэв. Үхтлээ ядарсан Сэрдамба бүтэн өдөржин унтаад үхдэлээс зугтах санаатай найзындаа очиж хонов.

Гайхалтай нь шөнө дунд үхдэлийн сүнс мөн л араас нь ирж бүр ч ихээр тарчилгав. Найзынх нь гэр орон тэр аяараа цусанд будагдсан байлаа. Түүнийг цус арилгах санаатай алчуур, хувинтай ус барин босоход нь гэнэт сэрсэн найзынх нь эхнэр
- Сэрдамба аа! Чи чинь яаж байна аа? гэсээр өндийлөө. 
- Уучлаарай. Энэ хавь тэр аяараа цус болчихож гэхэд нь нөхрөө сэрээн,
- Энэ найз чинь галзуурчихаж. Цус мус яриад шал угаах гээд байна гэхэд нь гэнэт ухаарч болилоо. Мань эр ч тэндээсээ гаран өдөржин архидаад арга буюу гэртээ очжээ. Үхдэл бас л салсангүй. Энэ маягаар арваад хоног тарчлаад сүүлдээ аргаа баран сэргийлэхэд очиж хэргээ хүлээсэн нь тэр байж. Хачирхалтай нь сүнс хэргээ хүлээн мөрдөнд орсноос эхлээд харагдаж үзэгдэхээ больжээ. Мөн ээжид нь гэм хор хүргээгүйд нь ихээхэн баярласан гэдэг. Болсон явдал энэ. “Балиус” Сэрдамба энэ тухайгаа их ярьдаг байсан бөгөөд,
- Хулгайч нар аа! Би та нарыг бодоход чөтгөртэй уулзсан хулгайч шүү гэж томордог байсан гэдэг. Тэр шоронгийн эмнэлэгт үхэхдээ, 
- Нөгөөх чинь намайг харж байна гэж хэлээд амьсгал хураасан гэдэг.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрыг солих хэрэгтэй юу?
  • Хэрэгтэй
  • Хэрэггүй