Нас барсан нөхрийнхөө сүнстэй таван жил амьдраад нөгөө ертөнцөд одсон сонин явдал
2018 оны 2 сарын 15
Орчин үед үхэх гэдэг ухагдахуун ихээхэн эргэлзээтэй асуудал болж хувираад байгаа билээ. Учир нь бие махбод нэг л үхэж, үхэшрэлд ордгоос бус оюун ухаан буюу сүнс нь үхдэггүйг шинжлэх ухаан нэгэнт тогтоочихсон. Гэхдээ сүнсэнд ч гэсэн нас буюу хэмжээ хязгаар байдгийг үгүйсгэх аргагүй юм. Тэгвэл үхсэн хүнтэй буюу сүнстэй олон жил нөхцөж амьдарсан нэгэн явдал байдаг аж. Энэ ээдрээтэй бас аймшигтай гэмээр явдлыг Сонгинохайрхан дүүргийн өндөр настан Д.Хоролсүрэн гуай ярьсан юм. 

1946 оны хавар цаг. Дэлхийн 2-р дайн дуусч энх амгалан амьдралтай залгаад удаагүй байсан үе байлаа. Гэсэр сүмийн дэргэдэх Есөн гудамжны өнцөгийн өндөр шургааган хашаатай байшинд 40-өөд насны гоонь эр амьдардаг байлаа. Балбар гэж ихээхэн чинээлэг эр байсан бөгөөд эсэргүүн хэрэгт татагдаж явснаар эхнэр нь сэтгэлийн дарамтаас нас нөгчиж ганц хүү Чойдог нь үлдсэн юмсанж. Баян айлын эрх хүү Чойдог хагацал зовлон үзсэнээсээ ч тэр үү эхнэр, хүүхэдтэй болсонгүй. Эцэг, эхийнх нь хөрөнгө хураагдсан хэдий ч хашаа байшинтайгаа үлджээ. 

Хавь ойрынх нь хүмүүс,
- Балбар баянаас жаал зугаа юм үлдсэн байх учиртай. Тэр нь Чойдогийн насаараа идэх хоол хэмээн өвөр зуураа хэлэлцдэг байлаа. Эсэргүүний хүүхэд гээд Чойдогт ажил төрөл ч олдсонгүй. Хий дэмий л зах зээл дээгүүр явж хар бор ажил хийн тав арван төгрөг олж, амь зуулгаа зохицуулдаг юм шиг харагддаг байв. Зуны эхэн сар гараад удаагүй байлаа. Чойдог зах дээрээс нэгэн эмэгтэйд хонины гулууз мах үүрч гэрт нь хүргэж өгөхөөр явжээ. Хашаанд нь очтол нэгэн эмгэн 17-18 насны орчим бүсгүйг толгой түрүүгүй сураар ороолгож, занчиж байх нь тэр. Орь дуу тавин уйлах хөөрхий бүсгүйг хараад өр нь өмөрсөн Чойдог өөрийн мэдэлгүй гүйж хүрчээ. 

- Хүүш, та болиоч ээ! гэж гараас нь шүүрэн авахад тарган цэлхгэр нүүртэй эмгэн,
- Үгүй ер өө. Охиноо яах нь миний дур. Яасан саваагүй хархүү вэ? гэж хэлж байх юм гэнэ. Ингэж хэлэнгүүт Чойдог ч эргэлзээд явчихлаа. Гэтэл зодуулж байсан охин,
- Ах аа, намайг битгий орхиоч. Энэ хүү миний ээж биш гэж хэлээд эхэр татан уйлжээ. Яах ч учраа олохоо больсон Чойдог нэг л мэдэхэд,
- Бүсгүй хүнийг зодож тамлана гэдэг харгис засгийн ёс шүү дээ. Таныг Дотоодыг хамгаалахад хэлнэ шүү гэж тэр үеийн хадны мангаагаар айлгахад нүдээ олсон үг болсон нь тодорхой болжээ. Эмгэн ч айснаа мэдэгдэхгүйг хичээн,
- Ёстой л өөх өгсөн хүнтэй өглөө босоод заргалдана гэдэг болж байх шив. За яахав, наад хар юмаа дагаад унт гэж хөөлөө. Нэг л мэдэхэд Чойдог бүсгүйг дагуулан хашааны гадаа гарчихсан зогсож байлаа. Нулимс унаган зогсох бүсгүйгээс,
- Ингэхэд чамд очих айл, ар гэр гэж бий юу? 
- Байхгүй. Би өнчин хүн гээд л бүр ч цурхиртал уйлж гарлаа. 
- За яахав. Манайд оч доо гээд гэртээ дагуулж очжээ. Чойдог хоол хийх зуураа,
- За ингэхэд нэр чинь хэн билээ? Танилцдаг хэрэг ээ гэж их л зориг гаргаж хэлэв. 
- Намайг Өөдөө гэдэг.
- Сайхан нэр байна. Хоол, цай идэж уу гээд л хирдээ л дайлахчаан аядав. Тэр шөнөдөө Өөдөө өөрийнхөө тухай ярьж өглөө. 

Өөдөө 1926 онд Түшээт хан аймгийн “цэцэн” гэгдэж байсан Билгүүн гэдэг номтой хүний сул эхнэрээс төржээ. 1930-аад оны дундуур эцэг, эх хоёрыг нь ногоон малгайтнууд барьснаар өнчирч ганцаараа хоцорсон аж. Ингээд дээрх айлд үрчлэгдсэн гэнэ. Сайхь хүмүүс дээхэн үед харц барлаг хүмүүс байсан бөгөөд яагаад ч юм эцгийнх нь нэг хашааг өмчилж авсан ажээ. Тэд охиныг сайхан сэтгэлээр хайрлаж өсгөхийг хүссэнгүй. Сав л хийвэл “эсэргүүний шээс” хэмээн зодож нүдэж доромжлох болсон гэнэ. Охиныг багад нь бичиг үсэг заасан учраас уншиж бичиж чаддаг, тухайн үедээ боловсролтой гэмээр нэгэн болжээ. Түүний үгийг сонсоод Чойдог ч гэсэн нулимс унаган мөн л өөрийнхөө зовлон, жаргалын тухай ярилаа. Хэд хоног ахан дүү мэт ижилдэн байсан боловч хорвоогийн жамаар нэгэн хөнжилд орсноор эр, эм бололцжээ. 

Тэр хоёр ах, дүү төрөл төрөгсөд гэхээр хүн байхгүй учраас хурим найр хийж ч сүйд болсонгүй. Хамар хашааныхаа Должин гэдэг эмгэнийг гэртээ оруулан цай хоол өгөнгүүтээ энэ тухайгаа ярьжээ. Ингээд улаан хувьсгалын дарангуйлал дор нэгэн сиймхийгээр хоёр зовлонт хүний үрс дээлээ хувааж нөмрөх тавилантай байжээ. Үүнээс хойш нэг жил өнгөрлөө. Хүүхэд гарсангүй. Должин эмгэн ч, 
- Залуу хүмүүс байна. Зүгээр ээ, хүлээж л бай. Аяндаа энэ гэрээр дүүрэн халтар жаалууд шулганалдах болно хэмээн сэтгэлийг нь тайвшруулна. Гэвч нөхөж барамгүй гай харуусал болсон гэдэг. Өглөө ажил хайхаар гарсан Чойдог шөнө дүл болсон хойно гэртээ мөлхсөөр орж ирээд ухаан алдан унажээ. Түүний нуруу руу хэн нэгэн хутга дүрж орхиод зугтаж одсон аж. 

Чойдог дөнгөн данган амь голтой байхдаа,
- Хайрт минь. Чи бид хоёр даанч богинохон жаргалаа. Би хэдийгээр үхсэн ч сүнс минь чамайг байнга ивээж, хамтдаа байх болно гэж хэлээд амьсгал хураажээ. Нөгөөдөр нь тэр хавийн хэдэн хүн цогцсыг морин тэргэнд ачиж Даландавхарт аваачиж орхисноор ажил явдал өндөрлөжээ. Олон жил зовсны эцэст овоо нэг жаргая гэтэл ахиад л орь ганцаараа хоцорсон золгүй эм Өөдөө орь дуу тавин бархирч толгойтой үсээ үсдэн уйлж байлаа. Энэ цагаас эхлэн Өөдөө гэрээс гарсангүй. Должин эмгэний хүүхдүүд л хоол ундыг нь дөхүүлж өгнө. Өөдөө эмгэнийг ороход хааяа нэг ээмэг, бөгж сэлтхэнийг өгч зарж мөнгө болгохыг гуйна. Ийм маягаар таван жил өнгөрөхөд Өөдөө хашаанаасаа цухуйсангүй. Должин эмгэн нэгэн өглөө гэрт нь ортол Өөдөөгийн бие маш их дор орчихсон байлаа. 
- Охин минь, бие чинь яаж байна?
- Эмээ, миний бие үхэх гэж байна
- Юу ярьж байгаа юм бэ? Чи залуу хүн орж гарч байгаач. 
- Юүхэв дээ. Эмээ минь би шөнө болохыг хүлээсээр Чойдогтойгоо уулздаг юм. 
- Чи эрүүл байна уу?
- Та намайг солиорчихож гэж бодож байгаа байх. Би танд нэгэн зүйлийг хэлэх ёстой гэхэд нь эмгэн ч дуугүйхэн толгой дохьжээ. Ингээд л Өөдөө түүнд итгэхэд бэрхтэй зүйлийг ярих нь тэр. 

...Чойдогийг нас барсны долоо дахь хоногийн шөнө уй гашуудаа автан нойргүй олон хоносон Өөдөө орон дээрээ бүхлээрээ хэвтэж байгаад зүүрмэглэчихжээ. Нүүр рүү сэрүү татах шиг болоход “цонх онгойж дээ” гэж бодоод дахиад л зүүрмэглэжээ. Гэтэл нүүрэн дээгүүр нь сэрүүхэн адил цахилгаан гүйдэл шиг зүйл жирвэлзэн хөдөлж эхэлжээ. Тэгээд ч дэргэд нь хэн нэгэн зогсоо мэт санагдахад Өөдөө давхийн босч ирэв. Гэтэл юу болсон гэж санана. Шөнийн харанхуйд өмнө нь хэн нэгэн дайвалзан зогсоо нь харагдлаа. Айсандаа орилох гэсэн боловч дуу нь гарсангүй. Мөнөөхөн хүн огтхон ч дуугарахгүй байх бөгөөд ойртож ирэхэд нь нас нөгчсөн нөхрөө болохыг мэдлээ. Айсандаа зүрх нь хүчтэй савлахаар ухаан алдчихжээ. Өглөө нь сэргэсэн боловч айдас хүйдэст автсан байлаа. Гэвч яагаад ч юм дотоод сэтгэлдээ харанхуй болохыг хүлээж байв. Бас чиг айдас хүйдэс ч төрөөд... Хүсэн хүлээсэн харанхуй нь болж тэнгэрт одод түглээ. Нойр нь хүрэхгүй хэвтэн хүлээлээ. Урд шөнийх нь явдал зүүд байсан бололтой. Ингэж бодоод хувцсаа тайлан хөнжилдөө ороод хана руу харж хэвтэв. Араас нь сэрүү татаад явчихад огцом эргэж харлаа. Гар сунгам зайнд зогсож байх нь тэр. Юмыг яаж мэдэхэв, амьд байгаа ч юм бил үү гэж бодоод гараа сунгатал сэрүүхэн зүйл рүү яваад орчих нь тэр. Хачирхалтай нь хоосон зүйл байлаа. Хий үзэгдэлтэй учирсан Өөдөө дагжин чичирч эхлэв. 

Гэтэл чихэнд нь, 
- Хайрт минь, битгий ай. Би үхсэн ч гэсэн чамтайгаа хамт гэж хэлээ биз дээ. Надаас бүү ай. Би чамайг ганцааранг чинь орхихгүй ээ гэж хэлэхэд нь яагаад ч юм тайвшраад явчихжээ. Энэ цагаас эхлэн шөнө бүрийд Чойдогийн сүнс ирж эхнэртэйгээ цаг нөхцөөх болжээ. Ингэхдээ Өөдөө өдөр нь унтаж, шөнө нь сэрдэг шөнийн амьдралтай нэгэн болж хувирчээ. Тэр ч бүү хэл Чойдогийн сүнс эр хүнийхээ үүргийг гүйцэтгэж дөнгөдгийг Өөдөө Должин эмгэнд ичиж зоволгүйгээр хэлсэн аж. Өөдөө хамаг хувцсаа тайчихад нь сүнс биеийг нь ирвэгнүүлэн сэрүүн татуулсаар дурыг нь тавиулдаг гэнэ. Тэрээр энэ бүхнийг ярьж дуусаад орон дороо байгаа хайрцагтай зүйлийг авахыг тушаалаа. 

Тэгснээ, 
- Энд алт мөнгөн эдлэл байгаа, та ав. Намайг ил оршуулж арыг нь сайн ламд даатгаарай. Хашаа байшин яахав. Ядарсан нэгэнд нь өгчихнө биз гэж хэлсэн гэдэг. Өөдөө өглөө нь амьсгал хураачихсан байжээ. Эмгэн ч үр хүүхдүүдтэйгээ нийлэн арыг нь сайн даасан төдийгүй жаахан алт, мөнгийг нь Ганданд өргөж буян үйлджээ. Харин хашаа байшинг нь Ли Цай Хуа гэгч хужаа авч амьдарч байсан гэдэг. Энэ хашаа бүр 1970-аад оныг хүртэл байгаад нураагдсан гэнэ. Уг яриаг Должин эмгэн охиндоо ярьсан нь энэ бидний үед хүрсэн бөгөөд эл зүйл аймшигтай гэхээсээ илүүтэйгээр ороо бусгаа цагт дахин ийм хэлмэгдүүлэлт гарах вий гэсэн болгоомжлол санамж өгөхийг илүүтэй хүсэмжилсэн болно.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Та ”Хүүхдийн мөнгө”-ийг бүх хүүхдэд өгөхийг дэмжиж байна уу?
  • Бүх хүүхдэд ялгахгүй өгөх хэрэгтэй
  • Шаардлагатай байгаа хүүхдүүдэд л өгөх нь зөв.
  • Авах хүсэлт гаргасан гэр бүлүүдэд өгөх хэрэгтэй