Муур болж хувирсан Дамдинчойжоо ламтанг эхийгээ гэх сэтгэл барьж өгчээ
2018 оны 4 сарын 14
Итгэх эсэх нь таны хэрэг ч энэ сонирхолтой хийгээд ид шидтэй үйл явдлыг уншигч та бүхнээсээ нууж зүрхэлсэнгүй. Уг хэрэг 1930-аад оны хэлмэгдүүлэлтийн үед болжээ. Мэдээж хэрэг их хэлмэгдүүлэлтийн он жилүүдэд эрдэмтэй, чадалтай хуврагууд бүгдээрээ зүв зүгээр зогсож байгаад буудуулж байсан гэвэл эндүүрэл болно. Нэг хэсэг нь маань уншиж байгаад буудуулж байхад зарим нэгэн сүйхтэй нь эвтэйхэн оргочихож байсан гэдэг. Тэгвэл зарим нь ид шидээ хэрэглэн амь мултарч байсан олон баримт байдаг. Эдгээрээс нэгийг нь л танд сонирхуулж байгаа юм. 1932 онд тэсвэр тэвчээр нь барагдсан зарим лам нар Тариатын хүрээ болон зарим газруудад зэвсэгт бослого гарган тэмцсэн нь улаантнуудад гэм зэмгүй хуврагуудыг хядах таатай боломжийг бүрдүүлж өгсөн юм. Энэ бүхнээс болоод нэгэн хувраг ихээхэн хүнд байдалд ороод байлаа. Тэрбээр Монгол оронд чухам юу болж буйг мэдэхгүй байсан нь харамсалтай. Учир нь уг лам хэдэн жил Түвдийн Лхаст эрдэмд суралцаж байсан юмсанж. Уг ламтны унаган багын нэр нь Төртогтох. 

Зургаахан настайд нь хэлтгий захтай дээл өмсүүлэн Хүрээ хийдэд Данзанпэрэнлэй гэгч ламтанд шавь оруулснаар номын мөр хөөлгөжээ. Хорин нас хүрэх үест Гандан хийддээ л ирээдүйтэй лам нарын тоонд орох болсноор бурханы номыг гүнзгийрүүлэн судлахаар Цастын орныг зорьсон байна. Түвдэд очоод чойрын номонд гэгээрч гавж, аграмба, лхаарамба гээд л бүх цол болгоныг нь авчээ. Гэвч энэ бүхэн Төртогтох буюу Дамдинчойжоод (сахилынх нь нэр) хангалтгүй байлаа. Тиймээс мань эр Лхаст ясчин хийдэг нэгэн дүвчигнүүр эртэй танилцжээ. Готов гэгч энэ эр ихээхэн элдэвтэй нэгэн байсан бөгөөд гэдсээ тэжээхийн эрхээр ясчин болжээ. Түвдүүд талийгаачаа оршуулах заншил нь тун ч өвөрмөц гэлцдэг. Баян чинээлэг нэгэн нас барсан тохиолдолд ясчингууд биеийг нь сэлэм шиг том балиусаар цавчин тасчиж дээр эргэлдэх таснуудад хаяж өгдөг. Ингэснээрээ талийгаач тэнгэрт гарч, жигүүртэн хооллож дээд төрлийг олж буй явдал болдог аж. Тийм нэгэн үс сахалдаа баригдсан нөхөртэй Дамдинчойжоо ламтан буюу Төртогтох санамсаргүй тохиолдлоор танилцжээ. Нэгэн үдэш Монголоос ирсэн мөргөлчидтэй уулзаж, ганц аяга борцтой шөл олоо хүртчих санаатай тэнтэр тунтар алхаж явтал нь нэгэн бахим чийрэг гар мөрнөөс нь татав. Эргэн хартал час улаан нүдтэй, хууз сахалтай сэгсгэр эр зогсож байх нь тэр. 

- Юун хүн бэ? гэж асуутал, 
- Намайг монголчууд хөнөөх гээд байна. Хэрвээ би уурлавал тэднийг сүйд хийнэ гэж хэлэхэд нь Дамдинчойжоо ламтан, 
- Би ч гэсэн монгол хүн. Танд тусалъя л даа гэжээ. Цаадах нь энэ үгийг сонсоод,
- За баярлалаа. Би чамд итгэж байна гэжээ. Ингэж байтал цахиур буу барьсан нэхий дээлтэй хоёр монгол эр гүйж ирлээ. Сайхь эрчүүд монголоор хоорондоо,
- Энэ ламыг нь явуулаад цаадахыг нь буудаж орхиё гэх нь тэр. 

- Би ч гэсэн монгол хүн байсан шүү дээ. Намайг Дамдинчойжоо гэдэг гэхэд нь цаад хоёр нь газар сөхрөөд уначихав. Тэгснээ,
-Еэ бурхан минь. Амьд бурхан минь, таньтай тааралдана гэж зүүдэлсэнгүй. Би таниас адис авах гэсэн юм. Бас аав, ээж чинь юм өгүүлсэн гэж хэлэхэд нь тэрбээр, 
- За, та нар минь амархан сайн явцгааж ирэв үү? Босцгоо, энэ хүн та нарт ямар гэм хийгээв? гэж хэлэхэд нь цаадуул нь мэнд усаа мэдэлцсэний дараагаар,
- Манай майхнаас хар нохой хоол хүнсийг маань хулгайлаад зугтсан. Гэтэл тэр нохой наад хүний чинь дүрд хувилчихаад байна гэж хэлэхэд нь Дамдинчойжоо ламтан ихэд гайхжээ. 
- Та нохой болж чаддаг юм уу?
- Яагаад болохгүй гэж? Ингэснээр тэр хоёр танилцжээ. Мань эр монголчуудын хоол хүнс дээд зэргийн чанартай байдаг болохыг сайн мэддэг учраас хулгайлах гэсэн юм байх. Учир нь түүний багш нь болох балба өвгөн өнөө маргаашгүй болчихоод үхэх гэж хэвтээ юм байна. Үүнийг сонсоод Дамдинчойжоо болон мөргөлчин монголчууд сайхь хулгайч, ясчин эр Готовд бага сага юм өгчээ. Тэр цагаас хойш Дамдинчойжоо түүнээс нууц ид шидийн ухаанд суралцах болсон аж. 

Ингээд Түвдэд байх ямар ч шаардлагагүй болсон учраас эх нутгаа бараадахаар мөргөлчдийг дагажээ. Мөргөлчид нутагтаа болж байгаа явдлыг нэгд нэгэнгүй ярьж явлаа. Ногоон малгайтай дотоодыг хамгаалахынхан сүм хийдийг нурааж, лам хуврагуудыг хядаж байгаа тухай аймшигтай зүйл ярина. Бас чиг эцэг, эх нь хүүгээ цаг цөвүүн болсон учраас тэндээ үлд гэж хэлүүлсэн боловч хойшоогоо зүтгэж яваа нь энэ. Өмнөд хилээр орж ирэхэд зүрхнийх нь уг руу нэг юм лүгхийх шиг болоход Дамдинчойжоо ламын толгой маналзаад хачин болчихжээ. Ингээд зүс буруулсаар гэртээ ирэв. Эцэг, эхтэйгээ уулзалдаж байхдаа бүх багш нараа баригдаж буудуулсаныг сонслоо. Тэрбээр гурав хоносныхоо дараагаар эцэг, эхдээ, 
- За, намайг бас барих нь бололтой дог гэхэд нь эцэг, эх нь уйлан хайлцгааж амиа авар, ойд гарч нуугд, эсвэл Түвд рүү буц гэх зэргээр ятгаж гарчээ. Гэвч ламтан эх нутгаа орхих, бас уул хадаар дүрвэж амьдрахыг хүссэнгүй. Харин эцэг, эх хоёртоо,
- Манайх муур тэжээж болохгүй юм уу? гэж хэлжээ. 

- Болохгүй гээд ч яах вэ? Хүү минь мууранд дуртай болоо юу? гэж сөргүүлэн асуухад нь,
- Монгол хүн муурны аминд хүрдэггүй. Тэгээд ч дургүй байх. Тиймээс би муур болохоор шийдлээ гэхэд аав, ээж хоёр нь юу ч ойлголгүй алмайрчээ. Ингээд маш удаан хугацаанд эцэг, эх хоёртоо тайлбарласны эцэст өөрөө муур болон хувирах гэж буйгаа итгүүлж дөнгөжээ. Гэхдээ аав, ээж хоёртоо бол хүн хэвээрээ, бусдад муур болон харагдана гэдгээ ч хэлжээ. Ингээд ламтан,
- За, манайх руу хүн ирж байх шиг. Би муур боллоо шүү гэжээ. Эцгийнх нь найз орж ирэхэд хүү нь муур болоогүй л сууж байв. Уг өвгөн орж ирснээ,
- Хүүе, танайх чинь муур тэжээдэг болчихоо юу? гэж хүү рүү нь зааж асуухад эцэг, эх хоёр нь гайхан алмайрахдаа дуугарч ч чадсангүй. 

- Үгүй, та хоёр чинь яачихаа вэ? гэхэд л сая нэг юм 
- Тийм ээ, мууртай болсон гэж ээрч мууран хариулцгаав. Уг өвгөн Цастын оронд гэгээрч амьд бурхан болсон хүү нь ирсэн учраас адис авах санаатай орж ирсэн байж.
- Дамдинчойжоо багштан ирсэн гэсэн. Хаачаа вэ? Адис авах гэсэн юм гэхэд нь эцэг, эх хоёр нь яаран сандран, 
- Доной минь, чи л буруу зөрүү юм сонсч дээ. Хүү маань ирээгүй шүү дээ гэж хэллээ. Ингээд өвгөн гарлаа. Хүү нь, 
- За аав, ээж хоёр минь үг алдаж болохгүй нь. Надтай хамт ирсэн хүмүүс найдвартай нууна гэсэн яачихваа? Хэн нэг нь л намайг харчихаж дээ гэснээ,
- Өнөө шөнө буутай хүмүүс ирэх байх. Та хоёр минь тэвдэж болохгүй шүү. Намайг сураггүй алга болсон л гээрэй. Энэ явдал алсдаа нэг муу юм дуулгах совин татаад байна. Гэхдээ тэр болтол эсэн мэнд л байх юмсан. Ямар ч байсан та хоёрт минь гэмгүй байх. Аав таныг барьж аваачаад тамласан ч хэлж болохгүй шүү. Тэгвэл яаж ч чадахгүй гэжээ. Үнэхээр ч шөнө дундын үед үүд хаалга нүдэж ногоон малгайтнууд орж ирлээ.

- Бос. Эсэргүү Дамдинчойжоо хаана байна? хэмээн зандачсаар өвгөн, эмгэн хоёрыг босголоо.
- Дамдинчойжоог гаргаж ир. Энд үзэгдсэн сураг байна. Танайд лам ирсэн гэсэн гээд л хариу өгөхийн завдалгүй хашгичиж эхлэв. Эцэг, эх хоёр нь ч уйлан хайлан хүүгээ үхсэн амьдыг нь мэдэхгүй байгаагаа хэллээ. Эрэгнийн завсраар хяран хэвтээ муурыг хараад ногоон малгайтан,
- Бас чиг яах вэ? Манай орос сургагч Иванов гуай шиг муур тэжээчихэж гэснээ,
- За өвгөн, явна аа. Ванчин Богдтой холбоотой хүүгээ хаана нууснаа хэл гээд аваад гарав. Маргааш нь өвгөнийг буцаажээ. Гэхдээ хүүгээ ирвэл нэн даруй мэдэгдэхийг үүрэг болгосон байна. Энэ маягаар жил орчим боллоо. Тагнуул, туршуул хийсэн хүмүүс тэднийхээр байнга эргэлдэнэ. Тэр бүрийд Дамдинчойжоо ламтан муурын дүрд хувилах гэж үйл тамаа үзнэ. Чингэж байтал нь эцэг нь өөд болжээ. Ламтан шөнөжин ном уншиж, өглөө нь хүмүүст мэдэгджээ. Монгол ёсонд шарилын дэргэд муур байлгадаггүй болохоор хүмүүс ихэд сэжиглэн гаргахыг хүсэхэд эх нь,
- Хэрэггүй. Наад амьтан чинь байж л байг гэж дургүйлхэн олны гайхашралыг төрүүлжээ. Гэвч эмгэн олон түмнийг сэжиг ажиг авчихна гэж айсан уу, муураа тэвэрч гаргаад амбаартаа оруулан дахаар хучиж орхисон гэдэг. Ингээд эмгэн, муур хоёр үлджээ. Энэ цагаас хойш ногоон малгайтнууд эмгэнийг тоож шагайхаа болив. Гэтэл урьдчилж төлөвлөөгүй нэгэн бэрхшээл тохиолдох нь тэр. Эмгэн муураа салхилуулаад сууж байтал гэнэтхэн нэгэн нохой хар хүрхийн дайрах нь тэр. Муур ч яг гүйцэгдэхийн даваан дээр хүн болж хувирах нь тэр. Азаар тэр үед хүн байсангүй. Ийм явдал олон тохиолдож энэ нууцлаг явдал тарчих гээд байлаа. Гэвч тун удалгүй аймшигт явдал болсон юм. Нэгэн удаа эмгэнийг гэрийнхээ үүдэн дээр зогсож байтал нь ногоон малгайтнууд яагаад ч юм хүрээд иржээ. 

- Хүүе, эмгээн. Хүү чинь ирсэн үү?
- Үгүй, хүүхдүүд минь. 
- Чи муу зөнөг худлаа хэлээд байна даа гээд түлхэж унагажээ. Гэтэл муур үсрэн нөгөөн ногоон малгайтны хүзүүнд асчээ. Нөгөөх эр ч хоолойгоо сэт татуулан унахад дэргэдэх эр нь муурыг нам бууджээ. Суманд оногдсон муур муухай чарласнаа хүн болон хувирчээ. Үхэтхийн унасан хүүгээ тэврэн авсан эх газар дээрээ амьсгал хураасан байна. Энэ хэрэг газар авсангүй. Яагаад гэвэл Дотоодыг хамгаалахаас нам дарснаар нууцлаг өнгөрсөн гэдэг. Эх, үрийн сэтгэл л энэ явдлыг ил болгосон түүхтэй.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
ЗГ-ын гишүүн ХЗДХ-ийн сайд Ц.Нямдорж, Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар нарыг огцруулах нь зөв үү?
  • Зөв
  • Буруу
  • Мэдэхгүй