Саша Соколовын бүтээлүүд уншигчдын хүртээл болов
2018 оны 4 сарын 27

Саша Соколов гэж хэн бэ?
Домогт Саша Соколовын “Тэнэгүүдийн сургууль”, “Чонохой  буюу Үнэгэн харанхуйд” хэмээх хос романыг саяхан орчуулагч Ононгийн Чинбаяр дуун хөрвүүлж Монголынхоо уншигчдад өргөн барьсан билээ. Тэгвэл Саша Соколов гэж чухам хэн бэ? гэсэн асуулт манай ихэнх уншигчдын өмнө зүй ёсоор гарч ирэх нь даамжиггүй. Манай wikimon.mn сайт энэ асуултад товч боловч хариу өгөхийг зорилоо.

Оросын амьд домог болсон зохиолч Саша Соколов (Александр Всеволодович Соколов 1943 оны 11-р сарын 06-нд Канадын нийслэл Оттава хотод төрсөн)-ыг ихэнх судлаачид зохиол бүтээлээ пост модернист урсгалаар туурвидаг хэмээн үздэг. Оросын яруу найргийн томоохон төлөөлөгчдийн нэг, яруу найрагч Максим Амелин хэлэхдээ “Орчин цагийн орос хэл дээр зохиол бүтээлээ туурвидаг зохиолчдын ер орчим хувь нь их, бага хэмжээгээр түүний зохиол бүтээлийн нөлөөн дор уран бүтээлээ туурвидаг нь нууц биш” гэжээ. Мөн түүнийг бичлэгийн арга барилын хувьд Ж.Сэллинжертэй бус Ж.Жойстой харьцуулсан нь дээр хэмээн дүгнэжээ.

Харин С.Соколов өөрийгөө зохиолч-яруу найрагч хэмээн нэрлэдэг юм. Чамгүй зожиг, нийтэч бус тэрбээр Канадын Монреаль хотоос холгүйхэн орших нэгэн тосгонд эгэл даруухан амьдарч байна. С.Соколов ердөө гуравхан роман туурвисан бөгөөд хамгийн сүүлчийнх нь 1985 онд хэвлэгдэж байжээ. Чингэснээрээ тэр “Орос Сэллинжер” гэх нэр алдрыг хүртсэн авч Жером Дэвид Сэллинжерийг бодвол, хүмүүний ертөнцтэй харилцаа холбоогоо тэр чигтээ таслаагүй бөгөөд үе үе бага сага бүтээл хэвлүүлж, энд тэнд ярилцлага өгсөөр иржээ. 

Саша Соколовын эх Александра Соколова – Лидия Васильевна (1913-2000) Сибирь нутгаас гаралтай нэгэн байсан бол түүний эцэг Всеволод Соколов (1913-2000) Пенза нутгийн уугуул бөгөөд цагтаа Канад дахь ЗХУ-ын Элчин сайдын яамны Худалдааны зөвлөхийн албыг хашиж байжээ. Өөр нэгэн эх сурвалжаас үзвэл, тэрбээр Цэргийн атташегийн зөвлөхөөр ажиллаж асан тухай мэдээлэл бий. 1945 оны есдүгээр сарын 05-ны өдөр Зөвлөлтийн Элчин сайдын яамны холбоочин Игорь Гузенко АНУ-ын цөмийн нууцтай холбоотой баримт бичгийг Канадын талд дамжуулсны дараа хошууч Соколов (тагнуулч Дэви)-ыг тагнуулын үйл ажиллагаа явуулсан хэмээн үзээд 1946 онд Канадаас албадан гаргажээ. Жилийн дараа түүний гэр бүл Москвад нүүж ирсэн байна. Улмаар Саша хүү 596 дугаар сургуульд суралцаж төгссөний дараа хэсэг хугацаанд цогцос хадгалах газар ажиллажээ. 

Тэрбээр 1962 онд Цэргийн дээд сургуулийн Гадаад хэлний ангид элсэн орсон ч гурван жил сураад сургуулиа орхижээ. Улмаар армид цэргийн алба хаахаас зайлсхийж, сэтгэцийн өөрчлөлттэй болж жүжиглээд, Кашенкогийн нэрэмжит сэтгэцийн эмнэлэгт гурван сарыг өнгөрүүлсэн бөгөөд хэдэн жилийн дараа тэнд дахин хэвтсэн байна. С.Соколов ЗХУ-аас хууль бусаар оргон гарах оролдлогыг хэдэнтээ хийсэн гэдэг. Ердөө арван есөн насандаа Зөвлөлт, Ираны хилийг зөрчих оролдлого хийж баригдаад гурван сарын турш шоронд суужээ. Тэрбээр эцгийнхээ танил талын хүчээр урт удаан хугацаанд хоригдох ялаас мултарчээ. Улмаар 1965 онд утга зохиолын СМОГ нэгдлийн гишүүн болов. Үүнээс хойш энд тэндхийн утга зохиолын арга хэмжээнд оролцож, Велигош хэмээх нууц нэрээр тус нэгдлийнхний гар аргаар хэвлэдэг “Авангард” сэтгүүлд шүлэг найргаа нийтлүүлж байжээ. 

Холбоотой Зураг1967 онд Москвагийн их сургуулийн сэтгүүлчийн ангид элссэн ч гуравдугаар дамжаанд ордог жилээ эчнээ анги руу шилжив. 1967-1968 онд Саша Соколовын бичсэн анхны шүүмжийн нийтлэл болоод өгүүллэг нь “Новороссийский Рабочий” сонинд хэвлэгдэн гарчээ. Мөн “Хараагүйчүүдийн амьдрал” сэтгүүлд “Хөгшин ахмад” нэртэй өгүүллэг нь нийтлэгдсэн бөгөөд “Хараагүйчүүдийн тухай өгүүлсэн хамгийн шилдэг өгүүллэг” хэмээх шагналыг хүртжээ. 1969-1971 онд тэрбээр “Литературная Россия” сонинд сурвалжлагчаар ажиллав. Тэр болтол Соколов Орост хүлээн зөвшөөрөгдсөн зохиолчдыг таньж мэддэггүй агаад тэдэнтэй ямар ч харилцаа холбоогүй байлаа. 

Саша Соколов “Тэнэгүүдийн сургууль” хэмээх анхны романаа бичиж дуусгаад, шуудхан гар аргаар хэвлэж олон нийтэд түгээсэн байдаг. ЗХУ-ын социалист дэглэмийн үед хэвлэлийн хатуу хяналт түүнийг эх орон, элгэн саднаа орхиж, эрх чөлөөтэй, хүссэнээ бичиж, нам гүмхэн эгэл амьдрал сонгоход хүргэсэн билээ. Тиймээс боломж л гарвал гадаад руу гарах нь зөв гэсэн шийдвэрийг аль эрт гаргажээ. Хэсэг хугацаанд Таисия Суворова, охин Александра нарын хамт Ставрополийн хязгаарт амьдарч, тус нутгийн “Женская правда” сонинд ажиллаж байгаад гэр бүлээ орхин Москвад эргэн иржээ. Тэрбээр хоёр дахь эхнэр болох Йоханн Штайндль хэмээх австри бүсгүйтэй Москвагийн их сургуульд герман хэл зааж байхад нь танилцжээ. 

Улмаар 1975 онд Штайндлийг Гэгээн Венийн Ариун Стефанийн сүмд хуурай өлсгөлөн зарласны дараа С.Соколовт ЗХУ-ыг орхин гарах зөвшөөрөл олгосон гэдэг. Австрид очмогц тэрбээр Венийн ойд мод бэлтгэгчээр ажилд оржээ. 1976 оны есдүгээр сард Америкийн “Ардес” хэвлэлийн газраас “Тэнэгүүдийн сургууль”-ийг эрхлэн гаргасны дараа Саша Соколов АНУ-ыг зорьжээ. Тэрбээр хэсэг хугацаанд “Ардес”-ийн эзэд болох Карл, Эллендэй Профферын Анн-Арбор дахь гэрт нь амьдарч байгаад 1977 онд Канадын иргэншил авчээ. Мөн оны гуравдугаар сард С.Соколовын хүү төрж, хожим нь тэрбээр сэтгүүлч мэргэжил эзэмшсэн бол зохиолчийн хоёр дахь охин зураач Мария Гольдфарб 1986 онд Нью-Йорк хотноо мэндэлжээ. 
Холбоотой Зураг
Тэрбээр 1988 онд Америкийн иргэн, сэлүүрт завины дасгалжуулагч Марлен Ройлтой гэр бүл болж, гурав дахь амьдралаа зохиожээ. Саша Соколов АНУ болон Канадын их, дээд сургуулиудад лекц уншиж, Вэрмонт мужид цанын багшаар ажиллав. “Тэнэгүүдийн сургууль” (1973), “Чонохой буюу Үнэгэн харанхуйд” (1980), “Александрия” (1985) романуудаа олны хүртээл болгосноос хойш тэрбээр дахин ном хэвлүүлээгүй байна. Түүний дөрөв дэх романы гар бичмэл Грек дэх байшин нь шатах үеэр юу ч үгүй хамт устсан гэдэг. Саша Соколов “Александрия” романаа хэвлүүлсний дараа  өгүүллэг болон найраглал бичиж, хааяахан нэг хэвлүүлж байв. Өдгөө тэрбээр Канадад амьдарч буй бөгөөд өндрийн өвчтэй тул онгоцоор нисдэггүй, зөвхөн галт тэрэг, машин юм уу хөлөг онгоцоор тойрон аялал хийдэг болжээ...
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
АТГ-ын дарга Х.Энхжаргалыг огцруулах шаардлагатай юу?
  • Шаардлагатай
  • Шаардлагагүй
  • Мэдэхгүй