Булш (Өгүүллэг)
2019 оны 3 сарын 16
1883 оны 7 дугаар сарын 17-ны шөнө хоёр цаг гучин минутад Бизиэ оршуулгын газрын манаач галын өрөөнөөс нохой боргон хуцах чимээнээр сэрлээ. Тэрбээр үхэгсдийн талбайн буланд орших нэгэн жижиг чингэлэгт толгой хорогддог ажээ. 
Тэр даруй доош буун очтол, гэрийг нь хэсэг тонуулчид тойрон холхиж байна уу гэлтэй нохой нь хаалган доогуур шиншилж хуцан байхыг олж харжээ. Манаач Вайнсон буугаа үүрэн болгоомжилсоор гэрээс гарав. 

Нохой ч генерал Боннэгийн шарилд хүрэх замаар шогшин байснаа хатагтай Томуазугийн шарилын хөшөөний дэргэд ирээд гэнэт зогсчихжээ. 
Вайнсон анхааралтайгаар аажуухан урагшилж хартал, Маленвэхийн булш руу хөтлөх замын хажууханд сүүмгэр гэрэл үзэгдэх нь тэр. Манаач эр шарилуудын дундуур явсаар нэгэн аймшигт хэргийг нүдээр үзжээ. 

Овоолсон шороон дээр тавьсан дэнлүүний сүүмгэр гэрэлд нэгэн эр өчигдөрхөн нутаглуулсан бүсгүйн булшийг ухан цогцсыг нь авснаас гаргаж байв. Вайнсон ч өнөөх эр рүү гүйн очиж газарт хүчтэй түлхэн унагаад, хоёр гарыг ард нь хүлээд цагдаагийн хэлтэст хүлээлгэн өгчээ. 
Тэр эр хотын залуухан өмгөөлөгч бөгөөд баян цатгалан, нүдэнд дулаахан залуу байлаа. 
Тэрбээр шүүгдэхээр болж, шүүх бүрэлдэхүүн түрүүч Бэртрандын баримтуудыг танилцуулахад шүүх хуралд оролцогчид босов. 
Хурсан олон жигшин зэвүүцэж ерөнхий шүүгчийг суудалдаа суух үест “Түүнийг хороо! Түүнийг ал!” хэмээн орилцгооно. Шүүх хурлыг ахлагч танхимд цугларагсдыг арайхийж чимээгүй болгоод “Сэжигтэн танд өөрийгөө өмгөөлж хэлэх үг байна уу?” хэмээн нам дуугаар асуутал, өмгөөлөгч авахыг ч хүсээгүй шүүгдэгч эр босов. Тэрбээр царайлаг, өндөр нуруутай, хүрэн бор үстэй, нүүрэмгий, эрч хүчээр дүүрэн, шийдмэг харцтай нэгэн байлаа.

Шүүх хуралд оролцогсод шүгэлдэж байх нь сонсогдоно. 
Шүүгдэгч эр огтхон ч жийрхэж, айж эмээсэн шинжгүй бага зэрэг нам дуугаар яриагаа эхлүүлээд, аажим аажмаар дуу нь чангаран ярьж эхэллээ. 
*

- Эрхэм дээдэс ээ! Эрхэм хүндэт шүүгчид ээ!
Миний хэлэх үг их товчхон. Булшнаас нь гаргаж авсан тэр эмэгтэй бол дурлалт бүсгүй минь байсан юм. Би түүндээ хайртай байсан. Түүнийгээ би гал халуун хайраар, зүрх сэтгэлийнхээ гүнээс хэмжээлшгүй, төгс төгөлдөр, ухаангүй их хайраар хайрладаг байлаа. 

Юу гээч! Бид анх удаа уулзахад л түүнийг хараад нэгэн ер бусын мэдрэмж намайг эзэмдэж авсан юм. Тэр гайхаж биширсэн, бидний хэлдгээр аянганд ниргүүлэх мэт мэдрэмжийн аль ч биш зүгээр л бүлээн устай онгоцонд шумбан орж байгаа юм шиг тийм л таатай сайхан мэдрэмж байсан. Үйл хөдлөл бүр нь харцыг минь булааж, дуу хоолой нь намайг сэргээж, үнэхээр л түүнийг хараад хараад ханашгүй байдаг байлаа. Түүнтэй би урьд өмнө нь уулзаж байсан ч юм шиг бүр олон жилийн өмнөөс таньдаг байсан ч юм шиг санагдаж билээ. Тэр ёстой л дутууг минь гүйцээж, дундуурыг минь дүүргэсэн дээ. Бүхий л амьдралынхаа туршид итгэж найдаж байсан зүрх сэтгэлийг минь зогсолтгүй даллан дуудах тэр л дуудлагын хариу болж, тэр минь наддаа ирсэн юм шүү дээ. Түүнийг илүү таньж эхлэхэд төдөлгүй дахиад л уулзаж учрах юмсан гэсэн цорын ганц бодол л намайг зовоож шаналгах болсон. Түүний гар миний гарт хүрэхэд, урьд өмнө нь төсөөлж ч байгаагүй баяр хөөр төрж, түүнийг инээмсэглэхэд нүдэнд минь оч гийж, гүйж хараймаар, бүжиглэмээр, газар өнхөрмөөр болдогсон. Тийм ч учраас тэр миний дурлалт бүсгүй минь болсон. Тэрбээр миний хайрыг булаагаад зогсохгүй амьдрал минь байсан юм шүү дээ. Би энэ ертөнцөөс юу ч хүлээхээ байж дахин юу ч хүсэхээ болив. 

Гэтэл нэгэн үдэш биднийг голын эргийн дагуу холгүйхэн салхилж байх үед бороо асгаран орж дараа өдөр нь тэр минь хатгаа тусчихаж билээ. Ингээд найман өдрийн дараа бүх юм дуусав. 
Үхэлтэй тэмцэлдэн байхад нь би юу болоод байгааг ойлгож ухаараагүй юм. Тэр минь өөд болмогц би юу ч бодож чадахаа больж цөхрөнгөө барав. Би уйлаад л байлаа. Тэр аймшигт оршуулгын ёслолын үеэр харамсаж шархалсан сэтгэлийн минь хөндүүр бие сэтгэлийн аймшигт хөндүүр болж хувирсан билээ. 

Харин дараа нь тэр минь үгүй болж, шороонд булагдах агшинд гэнэт ухаан минь орж, түүний минь надад өгсөн хайрын төлөөс дэндүү үнэтэй байсанд сэтгэл минь маш ихээр шаналав. Гэтэл түүнийгээ дахиж харахгүй нь байна шүү дээ гэсэн бодол толгойд минь орж ирлээ. Ийм зүйлийн тухай бүхэл өдөржин бодоход ямар нэгэн санаа төрнө биз дээ? Та нарын хайрлаж хүндэлдэг хүн чинь энэ ертөнцөд цорын ганц. Учир нь энэ ертөнцийн хаана ч түүнтэй адилхан хоёрдогч этгээд байхгүй шүү дээ. Тэр хүн чинь таньд өөрийгөө зориулж, хайр хэмээгч нууцлаг, гайхалтай тэр харилцааг бий болгодог. Түүний нүд нь сансар огторгуйгаас ч агуу, дэлхий ертөнцөөс ч үзэсгэлэнтэй. Тунгалаг нүдэнд нь хайр энхрийлэл гэрэлтэн байдаг. Тэр л хүн таныг хайрлана. Түүнийг ярих төдийд л дуу хоолой нь таныг аз жаргалд умбуулна. 

Гэтэл тэр хүн чинь гэв гэнэт алга болчихно. Бодоод үз дээ! Тэр зөвхөн таны хувьд ч бус үүрд алга болно. Тэр үхээд өгнө. Та нар энэ үгийг ойлгож байна уу? Хэзээ ч, хэзээ ч, хэзээ ч, хаана ч тэр хүн чинь байхгүй. Тэр л нүд дахин хэзээ ч харахаа больж, бүхий л хүн төрөлхтөний дундаас хэзээ ч тэр дуу хоолой, түүнийхтэй ижил дуу хоолой, түүний хэлдэг байсан үгнүүдээс ганцыг нь ч яг ижил өнгөөр хэлэхгүй л болов уу. Түүнийхтэй ижил царай төрх дахиж хэзээ ч төрөхгүй. Хэзээ ч, хэзээ ч! Бид хөшөөний хэвийг хадгалдаг; аливаа зүйлсийг яг ижил хэмжээ, өнгөтэйгээр дахин хийх хэвийг хадгалдаг ч тэр л бие цогцос, зүс царайг дахин энэ ертөнц дээр хэзээ ч бий болгож чадахгүй. Гэсэн ч мянга, сая, тэрбум түүнээс ч олноор хүн төрөх ч ирээдүйд олон бүсгүйчүүдийн дунд ганцхан тэр л хүн чинь байхгүй байна. Ийм байж болно гэж үү? Энэ тухай бодсоор галзуурах нь. Тэр минь илүү ч үгүй дутуу ч үгүй хорьхон жил л амьд явсан. Тэгээд дараа нь бүрмөсөн, бүрмөсөн, үүрд алга болсон. 

Тэр минь бодож сэтгэж, инээж хөөрч, намайг хайрладаг байсан ч дахиж хэзээ ч бодож сэтгэж, инээж, намайг хайрлахааргүй болсон. Намар нь үхсэн ялаа дахиж хэзээ ч амьдрахгүй ч дараа нь бүр ч олон болчихсон байдаг. Би түүнийхээ бүлээхэн, халуухан, зөөлөн булбарай, цагаахан үзэсгэлэнтэй биеийг газар дор авсанд өмхийрч ялзарч байгаа даа гэж бодсон. Түүний минь зүрх сэтгэл, оюун бодол, хайр сэтгэл нь хаана байна вэ?

Би түүнийгээ дахин харахгүй нь! Түүнтэйгээ дахиж уулзахгүй нь! Гэвч түүнийхээ ялзарч муудсан биеийг нь таньж чадах байх гэсэн бодол толгойд минь орж ирлээ. Тэгээд л би түүнийхээ биеийг дахин нэг удаа харахыг хүссэн. 
Тэгээд хүрз, дэнлүү, алх аваад оршуулгын газрын ханыг даван ороод өмнө нь дутуу бөглөсөн шарилынх нь нүхийг олж очсон. Авсыг нь ил гарган нэг банзыг нь хуу татан автал ялзарсан муухай үнэр хамар цоргилоо. Цахилдаг цэцгийн үнэртэй байсан түүний дэвсгэр! 

Гэсэн ч би шар айраг задлан уугаад дэнлүүний гэрэлд түүнийгээ харлаа. Бие нь хөхөрч хавдаад аймшигтай харагдаж байлаа. Амнаас нь шингэн хар зүйл урссан харагдана. 
Тэр эмэгтэй! Тэр минь байлаа. Айдас түгшүүр намайг бүчин авч, түүний аймшигтай болсон нүүрийг өөр рүүгээ ойртуулахаар гараа сунган үснээс нь барьтал намайг зогсоосон. 
Хайртай бүсгүйгээ тэвэрсний дараа ханхлах тэр үнэрийг удаан хугацаанд санагалзан байдаг шиг ялзарч муудсан хайртай хүнийхээ тэр үнэрийг би бүхэл шөнөжингөө марталгүй санагалзаж байсан. 
Надад ямар ч шийтгэл ноогдуулсан болно. 
*
Дахиад ямар нэгэн зүйл хэлэхийг нь хүлээж буй мэт танхим ер бусын анир чимээгүйд автлаа. Шүүгчид уг асуудлыг хэлэлцэхээр танхимыг орхин гарцгаав. 

Хэсэг хугацааны дараа шүүгчид эргэн орж ирэхэд, хэрэгтэн айж эмээх нь бүү хэл, бодож санах зүйлгүй байж байх нь тэр. Шүүх хурлыг ахлагч хурлын шийдвэрийг гартаа барьсаар, шүүгчид түүнийг гэм буруугүй хэмээн үзэж буйг зарлахад, сэжигтэн залуу ямар нэгэн хөдөлгөөн хийсэнгүй. Харин хуралд оролцогсод алга нижигнүүлэн ташицгааж байлаа. 

Ги дө Мопассан (1850-1893)

Эх сурвалж www.wikimon.mn
Орчуулсан С.Биндэръяа
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Сэтгэгдлийг ачааллаж байна ...
Санал асуулга
Үндсэн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулахыг та зөв гэж бодож байна уу?
  • Тийм
  • Үгүй
  • Мэдэхгүй